7.3.3 Bestemmingsplan en de toets van artikel 19j Nbw 1998

De gemeenteraad is ook om een andere reden verplicht bij de vaststelling van een bestemmingsplan de belangen van een Natura 2000-gebied mee te wegen. Ingevolge artikel 19j, eerste lid Nbw 1998 moet de gemeenteraad bij de vaststelling van een bestemmingsplan rekening houden met de instandhoudingsdoelstellingen van de habitats en soorten in een Natura 2000-gebied. Doelstelling van deze toets is het voorkomen van verslechterende of significante effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van een Natura 2000-gebied. Voor een plan met mogelijke significante effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van een Natura 2000-gebied is het verplicht om een passende beoordeling op te stellen.1 Een bestemmingsplan kan alleen worden vastgesteld voor zover er wordt voldaan aan de vereisten van de artikelen 19g en 19h Nbw 1998. Op basis van de uitkomsten van een passende beoordeling kan het noodzakelijk zijn om bepaalde maatregelen te treffen om negatieve of significante effecten op de instandhoudingsdoelstellingen van een Natura 2000-gebied te voorkomen. Dergelijke maatregelen moeten − voor zover mogelijk − in een bestemmingsplan worden geborgd. Een gemeenteraad kan in een dergelijk geval niet kiezen voor een privaatrechtelijke overeenkomst. Dit blijkt uit de Afdelingsuitspraak ‘Bestemmingsplan Tuibrug, gemeente Hoorn’:

De verplichting om een bestemmingsplan aan artikel 19j Nbw 1998 te toetsen, levert in de praktijk regelmatig problemen op. Bijvoorbeeld in de situatie waarin ten onrechte geen passende beoordeling is uitgevoerd, of in het geval waarin een passende beoordeling niet volgens de daarvoor geldende regels (zoals de ‘beste wetenschappelijke kennis ter zake’) is opgesteld. Meestal besluit de Afdeling in dat soort situaties tot het geheel of gedeeltelijk vernietigen van het vastgestelde bestemmingsplan.3 Artikel 19j Nbw 1998 speelt een zeer belangrijke rol bij het borgen van de bescherming van een Natura 2000-gebied in een bestemmingsplan. Hierbij vormt niet een goede ruimtelijke ordening, maar de bescherming van de habitats en soorten van een Natura 2000-gebied het uitgangspunt.

De formulering en inhoud van artikel 19j, eerste lid Nbw 1998 roept een aantal vragen op. In de eerste plaats beperkt deze toets zich tot de instandhoudingsdoelstellingen van de habitats en soorten in een Natura 2000-gebied. De instandhoudingsmaatregelen vallen niet onder de reikwijdte van artikel 19j Nbw 1998. De uitvoering van dergelijke maatregelen is van belang voor het realiseren van een gunstige staat van instandhouding van habitats en soorten. In de tweede plaats spreekt de tekst van artikel 19j, eerste lid Nbw 1998 over ‘rekening houden’ met de instandhoudingsdoelstellingen en niet over ‘in acht nemen’. Het is de vraag of de habitats en soorten op deze manier wel afdoende worden beschermd. Het is niet duidelijk wat onder ‘rekening houden met’ moet worden verstaan. Gezien de Afdelingsjurisprudentie betreft het een afweging op hoofdlijnen tussen de belangen van een Natura 2000-gebied en andere naburige (eventueel conflicterende) bestemmingen. De vaststelling van een bestemmingsplan is in principe alleen mogelijk als significante effecten op de instandhoudingsdoelstellingen ontbreken. Wanneer mogelijk wel sprake is van significante effecten is het vaststellen van het plan alleen mogelijk voor zover wordt voldaan aan de zogenaamde ADC-criteria.4 Zo beschouwd is het systeem van artikel 19j Nbw 1998 in lijn met de verplichtingen die voortvloeien uit artikel 6 Hrl. Daarnaast is meestal een Nbw 1998-vergunning, of een verklaring van geen bedenkingen op basis van deze wet, nodig voor het realiseren van een concreet project in een plangebied.5 In dergelijke gevallen moet voor zover noodzakelijk (opnieuw) een habitattoets worden uitgevoerd.