Nemo tenetur in belastingzaken (FM nr. 150) 2017/17.4.3.3.2:17.4.3.3.2 Inwisselbaarheid zwijgen en bewijsuitsluiting

Nemo tenetur in belastingzaken (FM nr. 150) 2017/17.4.3.3.2

17.4.3.3.2 Inwisselbaarheid zwijgen en bewijsuitsluiting

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Het EHRM lijkt de betekenis van bewijsuitsluiting als procedurele waarborg tegen gedwongen zelfbelasting te zoeken in de doorwerking ervan in de op de verdachte uitgeoefende dwang om zichzelf te belasten.1 Bij bewijsuitsluiting is niet sprake van dwang om te verklaren ‘within the context of criminal proceedings’ of althans missen verklaringen punitieve bewijskracht. In zoverre schakelt het Hof zwijgen en bewijsuitsluiting gelijk. Hierbij teken ik aan dat bewijsuitsluiting als exponent van ‘due process’ mijns inziens niet zonder meer gelijk kan worden gesteld met het ‘privilege against self-incrimination’.2 Nemo tenetur strekt verder dan bewijsuitsluiting; in ieder geval in de traditionele uitleg ervan, waarin de verdachte niet tegen zichzelf hoeft te getuigen (door belastend bewijs te onthullen aan de autoriteiten). Het Hof erkent dit met zoveel woorden. In Heaney en McGuinness kwam het niet tot een strafgeding en concludeert het tot schending van het zwijgrecht.3 Weigert de verdachte te verklaren, dan wordt evenmin toegekomen aan bewijsuitsluiting (hoogstens aan het trekken van bewijsgevolgen daaruit; vgl. John Murray4), en verschuift de aandacht naar de toelaatbaarheid van de op de verdachte uitgeoefende dwang tot zelfbelasting.

Bewijsuitsluiting is niet gelijk aan niet-verklaren

Bovendien kan bewijsuitsluiting als procedurele waarborg niet een-op-een gelijk worden gesteld met het niet hoeven verstrekken van mogelijk belastende informatie. In ieder geval niet wanneer het bewijs dat naar aanleiding van de verstrekte informatie wordt verkregen (en anders niet was verkregen, of althans niet zonder schending van nemo tenetur), niet consequent van het bewijs wordt uitgesloten. Hierbij teken ik aan dat het Hof het gebruik van de van de verdachte afgedwongen medewerking als startinformatie niet problematisch lijkt te vinden en bewijsuitsluiting van de rechtstreekse vruchten van de afgedwongen informatie in Straatsburg geen automatisme is.5

Rechterlijke waardering bewijsmiddelen

Hier speelt ook dat bewijsuitsluiting niet belet dat de inspecteur kennis neemt van de mogelijk belastende informatie en die informatie een extra aansporing kan zijn – voor hemzelf of het OM – om de zaak ‘rond’ te krijgen. Evenzo kan worden gezegd dat de rechter die over de gegrondheid van de criminal charge moet oordelen, kennis neemt van mogelijk belastende informatie (bijvoorbeeld omdat die informatie wel voor toezichtsdoeleinden is gebruikt). De professionaliteit van de rechter zal mijns inziens niet steeds (kunnen) beletten dat die informatie meeweegt in zijn oordeelsvorming respectievelijk de waardering van het (toelaatbare) bewijs voor de overtreding. Die hoeft zich daar niet altijd van bewust te zijn.

Hier kan mogelijk tegen in worden gebracht dat de rechter en ook de autoriteiten het zwijgen van de verdachte kunnen opvatten als een impliciete erkenning van schuld aan een overtreding. Deze proceshouding kan evenzeer doorwerken in (de waardering van) het bewijs. Al was het maar gevoelsmatig (en niet beredeneerd zoals in John Murray6). Het trekken van bewijsgevolgen uit het zwijgen van de verdachte is echter een ander vraagstuk dan het karakter van het zwijgrecht (als weigeringsgrond voor medewerking of bewijsuitsluitingsregel).

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.