2.3.2 Argument 2: Principieel

In normatief opzicht wordt het bestaan van de voorlichtende taak van de Belastingdienst in de fiscale literatuur vaak gerelateerd aan de behulpzaamheid die van de Belastingdienst mag worden verwacht gegeven de complexiteit van fiscale wet- en regelgeving.1 De voorlichtende taak heeft dus een normatieve oorsprong: de Belastingdienst moet én hoort voorlichting te geven. Daarmee is echter nog niet duidelijk in welke juridische basis die taak zijn grond vindt.

Mijns inziens kan de normatieve basis van de voorlichtende taak worden ingebed in de rechtsstatelijke beginselen. Zoals hierboven besproken, wordt overheidsoptreden ten opzichte van de burger beheerst door het kader van de rechtsstaat, óók als het gaat om voorlichting door de Belastingdienst (paragraaf 2.2). Daarom bespreek ik de principiële reden voor het bestaan van de voorlichtende taak van de Belastingdienst aan de hand van de rechtsstatelijke beginselen, waarbij ik de vier door Scheltema onderscheiden beginselen als leidraad neem (paragraaf 2.3.2.1 e.v.). Bovendien geven de algemene beginselen van behoorlijk bestuur en behoorlijkheidsnormen van de Nationale Ombudsman een norm voor het bestuur, waaruit ook voorlichtingsplicht kan voortvloeien (paragraaf 2.3.2.6). Zoals hierna zal blijken, zijn diverse principiële aspecten bij voorlichting (bijvoorbeeld behulpzaamheid, rechtszekerheid, noodzaak, openheid) goed in dit kader te plaatsen. Daarmee wordt duidelijk waarom de Belastingdienst voorlichting ‘hoort’ te geven.

Voor het belastingrecht kan inspiratie worden ontleend aan de staats- en bestuursrechtelijke literatuur, nu daar meer theorievorming ten aanzien van de principiële kant van overheidsvoorlichting beschikbaar is.2 In die literatuur wordt informatieverstrekking door de overheid aan burgers beschouwd als ‘overheidstaak’,3 met name uit oogpunt van het rechtsstatelijke rechtszekerheidsbeginsel.4 Dit beginsel zal hierna dan ook relatief uitgebreider worden behandeld dan de andere drie rechtsstatelijke beginselen als grondslagen voor de voorlichtende taak.