4.4.3.1 Ontwerp en (ver)bouw

Het Turnkey-contract, het Design and Build-contract (D&B) en het Design & Construct-contract (D&C) zijn contracten waarin de procesfuncties uitvoeren en ontwerpen zijn geïntegreerd. Bij deze contracten wenst de afnemer een combinatie van het uitvoeren en het ontwerpen af te nemen. Naar mijn mening is het ontwerpen van het vastgoed op grond van deze geïntegreerde contracten een dienst die bijkomend is aan de aannemingswerkzaamheden. Steun voor die opvatting is te vinden in het Don Bosco-arrest op grond waarin het Hof van Justitie de door de verkoper van het vastgoed ontwikkelde nieuwbouwplannen aanmerkt als bijkomende prestaties.1 Ook in de civielrechtelijke literatuur is betoogd dat in deze situatie sprake is van één integrale prestatie die bestaat in het verrichten van de aannemingswerkzaamheden; het ontwerpen is een noodzakelijk hulpmiddel om deze werkzaamheden te kunnen verrichten.2 De aannemingswerkzaamheden, de hoofdprestatie, zijn een dienst, tenzij een lidstaat deze werkzaamheden op grond van art. 14 lid 3 Btw-richtlijn heeft aangemerkt als een (op)levering. In Nederland moeten deze aannemingswerkzaamheden als een levering worden aangemerkt indien sprake is van de oplevering van een vervaardigd onroerend goed (zie paragraaf 4.2.5.4).