1.2.3 Stand van het fiscale wetenschappelijke debat

In de derde plaats vormt de stand van het fiscale wetenschappelijke debat ten aanzien van de huidige koers van de Hoge Raad aanleiding deze aan een nader onderzoek te onderwerpen. Er is opvallend weinig discussie over de toepassing van het vertrouwensbeginsel bij voorlichting. Met name bij de totstandkoming van de ‘voorlichtingsjurisprudentie’1 tussen eind jaren 70 en begin jaren 90 werd de rechtspraak kritisch tegen het licht gehouden, bijvoorbeeld in commentaren en bijdragen van Scheltens,2 Den Boer,3 Geppaart,4 Van Soest5 en later in de dissertatie van Happé.6 Kort samengevat: over het algemeen had men begrip voor de koers om de Belastingdienst in beginsel niet aan zijn voorlichting te binden. Echter, er bestond wel enige kritiek op (i) het door de Hoge Raad geformuleerde dispositievereiste (paragraaf 4.3.4) en (ii) de moeizame afbakening tussen enerzijds (bindende) toezeggingen en anderzijds (niet-bindende) inlichtingen (paragraaf 4.6.1).

In bijvoorbeeld handboeken en overzichtswerken wordt in veel gevallen volstaan met de weergave van de huidige koers in de rechtspraak.7 Hetzelfde beeld geven commentaren bij de rechtspraak, waarin wordt verwezen naar de vaste lijn in de jurisprudentie.8 In het algemeen lijkt men begrip te hebben voor de door de Hoge Raad gemaakte afweging met het oog op het belang van de onbelemmerde uitvoering van de voorlichtende taak, hoewel de uitwerking van de koers in concrete zaken soms onbevredigend wordt geacht.9

Opvallend is dat het recente arrest in BNB 2022/10, waarin de Hoge Raad de mogelijkheid voor een belastingplichtige om zich met succes te beroepen op het vertrouwensbeginsel bij voorlichting op het punt van het dispositievereiste heeft verruimd, in de fiscale literatuur unaniem positief is ontvangen.10 Dit onderstreept eens te meer dat de toepassingswijze van het vertrouwensbeginsel bij voorlichting kritisch tegen het licht moet worden gehouden.

Verder is opvallend dat buiten de fiscale literatuur kanttekeningen worden geplaatst bij de strenge koers van de Hoge Raad, evenals de daarvoor gegeven argumentatie. Die wordt niet overtuigend geacht.11 Bovendien zijn er signalen uit het algemene bestuursrecht over gebrekkige rechtsbescherming bij voorlichtende uitingen door de overheid. Zo wordt in publicaties van Damen, Scheltema en Van Triet de beperkte toepassing van het vertrouwensbeginsel bij algemene informatie van de overheid bekritiseerd.12 Een en ander roept de vraag op of de door de Hoge Raad gegeven argumenten nog voldoende overtuigen.