Niet-betaling in de btw (FM nr. 152) 2018/2.4.1.1:2.4.1.1 Duiding van het begrip ‘rechtskarakter’

Niet-betaling in de btw (FM nr. 152) 2018/2.4.1.1

2.4.1.1 Duiding van het begrip ‘rechtskarakter’

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Bij de duiding van het begrip ‘rechtskarakter’ vormt de dissertatie Van Kesteren een gedegen startpunt.1 Na een studie van de eerder in de doctrine toegekende betekenissen van dit begrip, onderscheidt Van Kesteren twee polaire mogelijkheden waarbinnen het rechtskarakter kan worden gedefinieerd:2

“a)

Het rechtskarakter is een algemene – reeds bij het ontwerp van de wet geformuleerd – ideaal die in principe in ieder facet van de wet is (of: zou moeten zijn) vertaald; het is een leidraad die aangeeft wie en wat er belast zou moeten worden. De wet zoals die uiteindelijke in het Staatsblad verschijnt, is dan een meer of minder geslaagde uitwerking van die norm. Het is zowel bij de opbouw van de wettelijke bepalingen als bij de uitleg ervan normatief.

b)

Het rechtskarakter is een totaalbeeld van alle bijzondere kenmerken van een reeds bestaande wet. Bezien wordt wie belastingplichtig is en wat er wordt belast. Het verkregen (totaal)beeld is normstellend bij de uitleg en de opbouw van de wet.”

Wil aan het rechtskarakter een normatieve waarde worden toegeschreven (ik kom hierover nog te spreken)3 dan acht Van Kesteren de onder a. genoemde definitie het meest treffend. Het rechtskarakter is dan synoniem aan de ideële uitgangspunten van de wetgever:4

“Het is een leidraad die reeds vanaf het embryonale stadium van de wet onveranderd als norm dient te gelden. Concreter gesteld, het spitst zich toe op wat en wie de wetgever heeft willen treffen en niet welk subject of object uiteindelijk door de wet wordt belast. Wordt in het rechtskarakter louter het aflezen van kenmerken van de wet gezien, dan kan het rechtskarakter niet dienen als een toetssteen of leidraad.”

Met betrekking tot de vraag of naast het beoogde heffingsobject en –subject ook de (beoogde) heffingswijze van een belasting tot het rechtskarakter moet worden gerekend, stelt Van Kesteren dat dit meer voor de hand ligt indien een heffing reeds een bepaalde concretisering heeft ondergaan en het rechtskarakter wordt gebezigd om tevens het heffingssysteem te beschrijven (polaire mogelijkheid b).5 Wil het rechtskarakter echter als norm dienen, dan zou de wijze waarop een belasting wordt geheven geen onderdeel moeten uitmaken van het rechtskarakter. Van Kesteren stelt:6

“Ik ben van mening dat het begrip rechtskarakter synoniem is met de oorspronkelijke doelstellingen die aan een wet ten grondslag liggen en dat derhalve de wijze waarop een belasting wordt geheven geen component behoort te zijn/is van het begrip rechtskarakter (van een belastingwet). (…) Er wordt een negatieve spiraal gecreëerd, indien de praktische uitwerking de wijze waarop de belasting wordt geheven als component van het rechtskarakter wordt aangemerkt: de wijze waarop een doel wordt bereikt, vertoont veelal duidelijke gebreken. Gebrekkigheid mag niet tot rechtsnorm worden verheven.”

Van Doesum is eenzelfde opvatting toegedaan. Bij de bepaling van het rechtskarakter van de btw gaat het volgens Van Doesum om de vraag wie en wat belast zou moeten worden. Het indirecte karakter van de btw – dat behelst dat de belasting wordt afgewenteld op een ander dan de belastingplichtige – is geen doel op zich, maar een middel om op doelmatige wijze zoveel mogelijk recht te doen aan het rechtskarakter (lees: het doel) van de btw, die, aldus Van Doesum, beoogt het particuliere verbruik te belasten. De indirecte wijze van heffing vloeit volgens Van Doesum voort uit de norm die het rechtskarakter oplegt7 en kan niet verklaren waarom er tussen twee of meer belastingplichtigen heffing van btw plaatsvindt.8 Swinkels daarentegen is van mening dat de heffingswijze wel deel uitmaakt van het begrip rechtskarakter en stelt dat voor het bepalen van het rechtskarakter naast de tekst ook de objectieve kenmerken van een belasting een rol spelen.9 Deze kenmerken zijn volgens hem relevant voor de beantwoording van de vragen wie, wat en op welke wijze men rechtens wil belasten. Denie merkte in zijn dissertatie ook al op dat het rechtskarakter in de historie zowel praktisch als theoretisch mede door het systeem van heffing wordt bepaald en komt dan ook tot de conclusie dat het rechtskarakter van de btw kan worden getypeerd als een algemene indirecte belasting op particuliere bestedingen.10

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.