9.4.3 Het ondernemersrisicobeginsel als rechtvaardigingsgrond

De derde deelvraag is wat de rechtvaardiging is voor het hierboven beschreven effect (de relativering van het daderschapscriterium en een lagere aansprakelijkheidsdrempel). Ik betoog dat het ondernemersrisicobeginsel (naast het schuldbeginsel) ten grondslag ligt aan de buitencontractuele aansprakelijkheid van ondernemers. Het gaat uit van de gedachte dat het in sommige gevallen rechtvaardig is om schade als gevolg van ondernemingsactiviteiten af te wentelen op de ondernemer, in plaats van deze voor risico te laten komen van de benadeelde. Het ondernemersrisicobeginsel is een samenstel van de risicobeginselen die nauw samenhangen met de hoedanigheid van ondernemer. Het gaat dan om: het gevaarzettingsbeginsel, het profijtbeginsel, de risicospreidingsgedachte, de risicobeheersingsedachte, het draagkrachtbeginsel, de eenheid van onderneming en de slachtofferbescherming. Het ondernemersrisicobeginsel is nauw verwant aan de Amerikaanse enterprise liability-gedachte. De enterprise liability-­gedachte heeft het Amerikaanse recht op verschillende wijzen beïnvloed. Zo kan enerzijds de ontwikkeling van schadefondsen en collectieve verzekeringen worden toegeschreven aan dit beginsel. Anderzijds komt de enterprise liability-gedachte tot uiting in een vorm van harm-based strict liability.

Ik ben van mening dat het ondernemersrisicobeginsel een universele uitwerking van de rechtvaardigheid is en ten grondslag ligt aan het Nederlandse aansprakelijkheidsrecht voor ondernemers. Het beginsel kan op subtielere wijze tot uitdrukking komen in het positieve recht, dan de Amerikaanse literatuur doet vermoeden. Zo vormt het ondernemersrisicobeginsel de grondslag voor de kanalisering van de kwalitatieve aansprakelijkheid naar bedrijven en de grondslag van een objectiever daderschapscriterium, dat niet uitgaat van een fysieke handeling van een individueel persoon (binnen de organisatie). Verder vormt het de rechtvaardiging voor het aannemen van een hoger kennisniveau, een gevaarsverhoging, een grotere mate van zorg, een verscherpt schuldbegrip en een snellere toerekening krachtens verkeersopvattingen, indien de laedens een ondernemer is. Met andere woorden, het ondernemersrisicobeginsel vormt de grondslag voor de verlaging van de aansprakelijkheidsdrempel voor ondernemer-laedentes. Het ondernemersrisicobeginsel is – zoals de naam al doet vermoeden – een specifiekere variant van het meer algemene risicobeginsel (of beter gezegd: het samenstel van risicobeginselen).