Vastgoedtransacties in de Europese btw (FM nr. 169) 2021/3.4.1.2.2.1:3.4.1.2.2.1 Gerichtheid op vergoeding

Vastgoedtransacties in de Europese btw (FM nr. 169) 2021/3.4.1.2.2.1

3.4.1.2.2.1 Gerichtheid op vergoeding

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Het Hof van Justitie legt het begrip ‘economische activiteit’ uit tegen de achtergrond van art. 2 lid 1 Btw-richtlijn genoemde belastbare handelingen.1 Uit deze richtlijnbepaling volgt dat enkel activiteiten met een economisch karakter onder de werkingssfeer van de btw vallen.2 Hiermee doelt het Hof van Justitie op activiteiten die zijn verricht met het oog op het verkrijgen van een vergoeding.3 Een activiteit is daarom slechts een activiteit van een producent, handelaar of dienstverrichter indien zij gericht is op een vergoeding. In het Götz-arrest heeft het Hof van Justitie geoordeeld dat het criterium ‘om er opbrengst uit te verkrijgen’ niet alleen geldt voor de exploitatie van een zaak, maar ook voor de activiteiten van een producent, handelaar of dienstverrichter.4 In de literatuur wordt daarom ook wel gesproken van een ‘gerichtheid op opbrengst’5 of het ‘opbrengstcriterium’6.

Dat een activiteit van een producent, handelaar of dienstverrichter een gerichtheid op een vergoeding veronderstelt, brengt met zich dat degene die regelmatig, maar uitsluitend prestaties om niet verricht, zoals de terbeschikkingstelling van vastgoed om niet, geen economische activiteit verricht.7 Hieruit volgt niet dat het begrip ‘economische activiteit’ alleen leveringen van goederen of het verrichten van diensten onder bezwarende titel (uitgaande belastbare handelingen) omvat. Het begrip ‘economische activiteit’ omvat alle activiteiten van een producent, handelaar of dienstverlener. Ook ingaande belastbare handelingen, zoals het kopen van goederen of diensten, die zijn verricht ten behoeve van het verrichten van handelingen onder bezwarende titel hebben een economisch karakter. Dit geldt reeds vanaf de eerste investeringsuitgave ten behoeve en ter verwezenlijking van een onderneming, zoals de aanschaf van grond, ook indien de voorbereidende activiteiten uiteindelijk niet uitmonden in belastbare handelingen.8 Het begrip ‘economische activiteit’ omvat ook de handelingen ter beëindiging van de onderneming.9 Het begrip ‘alle activiteiten van een producent, handelaar of dienstverrichter’ omvat dus de gehele levensloop van een onderneming: de voorbereidende fase, de operationele fase en de liquidatiefase.10

Van een gerichtheid op vergoeding is geen sprake indien een publiekrechtelijk lichaam, zoals een gemeente, of een openbaar lichaam in het algemeen belang een bij wet opdragen activiteit verricht en het lichaam via bijdragen slechts een gering deel van de kosten terugkrijgt en het verschil uit de algemene middelen wordt gefinancierd.11 Er moet – wil het publiekrechtelijk of openbaar lichaam een economische activiteit verrichten – sprake zijn van een reëel verband tussen de ontvangen vergoeding en de gemaakte kosten. Wanneer hiervan (geen) sprake is, is nog niet uitgekristalliseerd. Van een reëel verband is in ieder geval geen sprake indien de bijdragen die het publiekrechtelijk of openbaar lichaam ontvangt slechts een gering deel (in de zaak Commissie Finland bijna 8% en in de zaak Gemeente Borsele 3%) van de kosten dekt.12 Het Hof van Justitie spreekt in dit verband van een asymmetrie tussen de ontvangen bedragen en de kosten voor een activiteit.13 Volgens het Hof moet de betaalde bijdrage in die situatie eerder gelijkgesteld worden met een heffing, dan met een vergoeding voor de verrichte werkzaamheden.14 Naar mijn mening is de vraag of sprake is van een reëel verband tussen de ontvangen bijdrage en de gemaakte kosten niet los te zien van de bijzondere context van de zaken Commissie/Finland en Gemeente Borsele: de activiteit van het openbaar of publiekrechtelijk lichaam bestaat in het in het algemeen belang verrichten van een bij wet opgedragen taak en wordt hoofdzakelijk uit de algemene middelen bekostigd.15 Die bijzondere context is naar mijn mening ook aan de orde bij Nederlandse gemeenten die op grond van de Wet op het primair onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs tot taak hebben zorg te dragen voor de onderwijshuisvesting van scholen voor primair en voortgezet onderwijs.16 Bij de levering van nieuwe schoolgebouwen aan het bevoegd gezag worden door de gemeente bijdragen van de onderwijsinstellingen ontvangen, maar van een reëel verband tussen de ontvangen vergoedingen en de kosten voor deze onderwijshuisvestingsactiviteit is naar mijn mening geen sprake.17 Als de gemeente al een vergoeding ontvangt – dit is niet altijd het geval, dan is die namelijk altijd ver beneden de stichtingskosten van het betreffende schoolgebouw.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.