IV.4.6 Gevolgen van de schorsing of het ontslag voor de contractuele band

De vennootschapsrechtelijke gevolgen van het schorsings- en ontslagbesluit zijn zonneklaar. Zoals ik in § IV.4.1 al schreef, heeft de schorsing van de niet-uitvoerende bestuurder tot gevolg dat hij zijn taken en bevoegdheden tijdelijk niet kan uitoefenen. Wordt de niet-uitvoerende bestuurder niet geschorst maar ontslagen, dan moet hij zijn functie voorgoed neerleggen. Maar wat zijn nu precies de gevolgen van het schorsings- en ontslagbesluit voor de contractuele band tussen de vennootschap en de niet-uitvoerende bestuurder? Algemeen wordt aangenomen dat een geschorste bestuurder aanspraak behoudt op zijn beloning, tenzij anders is overeengekomen.1 De vraag rijst of dit eveneens opgaat wanneer de niet-uitvoerende bestuurder wordt ontslagen.

Jurisprudentie van de Hoge Raad leert dat het ontslag van een bestuurder tevens het einde van de arbeidsovereenkomst tot gevolg heeft.2 Dit is niet anders indien een bestuurder zelf opstapt.3 Voor een uitzondering op de regel dat het ontslag tevens het einde van de arbeidsverhouding tot gevolg heeft, is slechts plaats indien een wettelijk ontslagverbod aan die beëindiging in de weg staat of partijen anders zijn overeengekomen.4 Ik breng in herinnering dat de niet-uitvoerende bestuurder doorgaans niet werkzaam is op basis van een arbeidsovereenkomst, maar een overeenkomst van opdracht. Raakt het ontslagbesluit ook de overeenkomst van opdracht? Of is het bereik van de 15 april-arresten beperkt tot arbeidsovereenkomsten? Dat is nog geen uitgemaakte zaak. In de literatuur lopen de antwoorden uiteen.5 Ook de lagere rechtspraak is verdeeld.6 Desondanks ga ik ervan uit dat het ontslagbesluit tevens de overeenkomst van opdracht beëindigt.

Net als Verburg leid ik uit de 15 april-arresten af dat het ontslagbesluit direct externe werking heeft en het bijbehorende contract tot een einde brengt. Of dat contract als een arbeidsovereenkomst of een overeenkomst van opdracht kwalificeert, is daarbij niet relevant.7 In beide gevallen zijn de vennootschapsrechtelijke en de contractuele betrekking zodanig verweven dat na het ontslagbesluit slechts een lege huls overblijft.8 Bovendien zie ik niet in waarom een bestuurder met een overeenkomst van opdracht meer bescherming zou moeten genieten dan een bestuurder met een arbeidsovereenkomst.9 Zolang de Hoge Raad zich niet expliciet heeft uitgelaten over deze kwestie, doet de vennootschap er niettemin verstandig aan de overeenkomst van opdracht expliciet op te zeggen.10

De Hoge Raad heeft zich tot op heden evenmin hoeven te buigen over de gevolgen van een rechterlijk ontslag voor de contractuele band. In de literatuur is men niet eensgezind over het antwoord op de vraag of de Ondernemingskamer bij het ontslag in het kader van de enquêteprocedure tevens de arbeidsovereenkomst of de overeenkomst van opdracht kan ontbinden.11 Duidelijk is wel dat de rechtbank dat kan indien de niet-uitvoerende bestuurder door de rechtbank uit zijn functie wordt ontheven ex art. 106b lid 2 Fw. Ter onderbouwing van mijn standpunt wijs ik op art. 106b lid 4 Fw. Deze bepaling biedt de rechtbank de mogelijkheid om alle overige gevolgen van het bestuursverbod te regelen.12