2.6.2.0 Inleiding

Hoe kan theoretisch bezien in het belastingrecht worden omgegaan met situaties waarin burgers vertrouwen ontlenen aan voorlichting die tekortschiet? Daar doet zich een spanningsveld voor, zoals Happé toont:

Volgens het geldende recht wordt het risicoverdelingsvraagstuk dat besloten ligt in het bovengenoemde spanningsveld bepaald aan de hand van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, in het bijzonder het vertrouwensbeginsel (paragraaf 4.3). Het is echter goed te zien dat de benadering via het vertrouwensbeginsel in zeker opzicht een systeemkeuze is in het Nederlandse belastingrecht. Buiten Nederland schijnt honorering van gewekte vertrouwen contra legem geen vanzelfsprekendheid te zijn. In Frankrijk bijvoorbeeld – zo leert de literatuur – wordt het vertrouwensbeginsel niet als rechtsbeginsel erkend.2 In het Franse systeem biedt de bestuursrechter bescherming aan de burger doordat de overheid aansprakelijk wordt gehouden voor schade als gevolg van onjuiste toezeggingen. In de Nederlandse fiscale rechtspraak sinds de Doorbraakarresten uit 1978 en de literatuur wordt de erkenning van het vertrouwensbeginsel als wenselijk beschouwd (paragraaf 4.2). In dit onderzoek ga ik van dit uitgangspunt uit en dus van de systeemkeuze van het vertrouwensbeginsel. Hoewel ik erkenning van het vertrouwensbeginsel als rechtsbeginsel om de burger te beschermen jegens (onjuist) overheidshandelen niet fundamenteel ter discussie zal stellen, zal ik wel enige aandacht besteden aan (consequenties van) eigenschappen van deze systeemkeuze (paragraaf 4.2.3, 4.7, 7.4) en alternatieven adresseren (paragraaf 7.6.3, 8.3).

Bovendien zal ik hieronder voor de gedachtevorming abstraheren van het vertrouwensbeginsel als het geldende ‘systeem’. Voor de beantwoording van de centrale onderzoeksvraag is namelijk zinvol om met meer afstand te kijken naar de juridische maatstaf en relevante gezichtspunten bij voorlichtingsrisico’s. Dat draagt bij aan fiscale theorievorming.