Aandeelhoudersverantwoordelijkheid (VDHI nr. 129) 2015/7.3:7.3 De nietig- en vernietigbaarheid van stemmen

Aandeelhoudersverantwoordelijkheid (VDHI nr. 129) 2015/7.3

7.3 De nietig- en vernietigbaarheid van stemmen

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Het stemrecht is hierboven meermaals betiteld als het belangrijkste organisatierechtelijke recht van de aandeelhouder, maar hoe werkt het stemmen? Binnen de vennootschap functioneert de organisatie door besluiten van de rechtspersoon die worden genomen door de daartoe bevoegde organen.1 Voor de totstandkoming van deze besluiten is nodig dat de daartoe gerechtigde leden hun stem uitbrengen.2 Het stemrecht is derhalve het recht om mee te beslissen over de totstandkoming van besluiten van de rechtspersoon.3 In het geval van de aandeelhouder betreft het besluiten over bevoegdheden die aan de algemene vergadering van aandeelhouders toekomen.4

De wetgever heeft ervoor gekozen de vraag of het stemmen als een rechtshandeling dient te worden beschouwd in zijn geheel te vermijden.5 Dit heeft zij gedaan door voor de nietig- en vernietigbaarheid van stemmen een zelfstandige regeling op te nemen, welke is neergelegd in artikel 2:13 lid 1 BW:

‘Een stem is nietig in de gevallen waarin een eenzijdige rechtshandeling nietig is; een stem kan niet worden vernietigd.’

Voor de nietigheid (maar ook geldigheid) van de stem wordt derhalve aangesloten bij de regeling voor de (eenzijdige) rechtshandeling. De wetgever geeft geen nadere motivering voor deze keuze.

Voor de nietigheid van de stem dient derhalve te worden gekeken naar de omstandigheden waaronder een eenzijdige rechtshandeling nietig is en daarvoor moet naar het algemene vermogensrecht – Boek 3 BW – worden gekeken. Opvallend is dat de wet geen algemene regel geeft voor de nietigheid van eenzijdige rechtshandelingen, maar slechts voor ongerichte eenzijdige rechtshandelingen.6 Hoewel betoogd zou kunnen worden dat daarmee de gronden voor nietigheid van een ongerichte eenzijdige rechtshandeling niet van toepassing zijn, mag worden aangenomen dat de wetgever dit wel voor ogen had.7 Een stem is derhalve onder meer nietig wanneer de uitbrenger van de stem handelingsonbekwaam (artikel 3:32 lid 2 BW)8 is of een geestelijke stoornis (artikel 3:34 lid 2 BW) heeft.9 Daarnaast is de stem ook nietig wanneer deze is uitgebracht door iemand die daartoe niet bevoegd is (bijvoorbeeld wanneer hem geen stemrecht toekomt of zijn stemrecht hem op basis van artikel 2:12 BW is ontnomen)10 of wanneer de vertegenwoordiger niet vertegenwoordigingsbevoegd is.11 Is de vertegenwoordiger niet vertegenwoordigingsbevoegd, dan kan de vertegenwoordigde de stem (schriftelijk) bekrachtigen (artikel 3:69 lid 1 BW).12 Tot slot is een stem nietig wanneer deze niet in de wettelijk of statutair13 voorgeschreven vorm is uitgebracht (artikel 3:39 BW) en wanneer de stem door zijn inhoud of strekking in strijd is met de goede zeden of de openbare orde (artikel 3:40 BW).14

Als bij de besluitvorming door de algemene vergadering van aandeelhouders één of meer stemmen worden uitgebracht die nietig blijken te zijn, kan dit gevolgen hebben voor de geldigheid van het genomen besluit. Assink schetst in dit verband een overzicht van de mogelijke scenario’s.15 Allereerst kan zich het scenario voordoen dat de voorzitter de nietige stemmen meetelt en door het meetellen van die stemmen het besluit bij meerderheid van stemmen wordt aangenomen. In dat geval is sprake van een non-existent besluit.16 Een tweede scenario is dat het lijkt alsof het voorstel tot het nemen van een bepaald besluit wordt verworpen, maar het stemvoorstel eigenlijk is aangenomen, omdat het aantal nietige stemmen gericht tegen het besluit zo groot is dat de vereiste meerderheid voor aanname van het besluit is verkregen. In dit geval is er wel sprake van een besluit, al is tot het ontdekken van de nietigheid hier niemand van op de hoogte.

In beginsel bestaat voor iedere belanghebbende de mogelijkheid om de voornoemde scenario’s onder de aandacht van de vennootschap te brengen. Deze zal dan het rechtens genomen besluit moeten uitvoeren. Er bestaat echter – zoals gezegd – wel de mogelijkheid om de nietigheid te repareren, bijvoorbeeld, door de stem te bekrachtigen wanneer de vertegenwoordiger niet vertegenwoordigingsbevoegd was.

Uit artikel 2:13 lid 1 BW volgt niet alleen wanneer een stem nietig is, maar ook dat een stem niet vernietigbaar is.17 Dit wordt door de Minister als volgt onderbouwd:

‘Vernietigbaarheid van stemmen wordt terecht veelal als onwenselijk beschouwd, nog afgezien van de vraag of een stem als een – zelfstandige – rechtshandeling kan worden gezien. In ieder geval passen de wijzen waarop rechtshandelingen kunnen worden vernietigd – buiten rechte of, in rechte, door een vordering of krachtens verweer – slecht bij stemmen in rechtspersoon; zo is reeds aanstonds onduidelijk wie als tegenpartij in een proces zou moeten – en zinvol kunnen – optreden. Het verdient dan ook de voorkeur, vernietiging van stemmen op zichzelf niet toe te laten. Wel zal men onder omstandigheden een genomen besluit zelf, als vernietigbaar wegens gebreken in zijn totstandkoming of als in strijd met de redelijkheid en billijkheid, kunnen aantasten, of alsnog bij nieuw besluit intrekken; gewoonlijk zullen leden en aandeelhouders de middelen ter beschikking staan om onder de gegeven omstandigheden ook dit laatste te bewerken (vgl. ook de artikelen 41, 110-111 en 221-222).’18

De stem is dus niet vernietigbaar, hetgeen betekent dat de stem die onder dwaling of bedrog tot stand is gekomen niet kan worden vernietigd.19 Desalniettemin kunnen dergelijke omstandigheden (als zelfstandige rechtsgrond maar ook in het kader van de redelijkheid en billijkheid) wel gevolgen hebben voor de vernietigbaarheid van het besluit.20

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.