4.4.1 Eén handeling of meerdere handelingen?

Uit art. 2 lid 1, onderdelen a en d Btw-richtlijn volgt dat een vastgoedtransactie een levering is of een dienst. Meer smaken zijn er niet. Dit lijkt eenvoudig, maar schijn bedriegt. Een vastgoedtransactie kan namelijk bestaan uit meerdere elementen of gepaard gaat met één of meerdere andere handelingen (de zogenoemde ‘nevenprestatie(s)’). Voor deze situatie zal, zoals in paragraaf 4.1 is aangegeven de term ‘samengestelde vastgoedtransactie’ gebruikt worden. Bij een samengestelde vastgoedtransactie geldt als uitgangspunt dat elke handeling voor de btw-heffing afzonderlijk in aanmerking moet worden genomen. Op deze regel zijn in de jurisprudentie twee uitzonderingen geformuleerd:

Het is aan de nationale (feiten)rechter om aan de hand van de omstandigheden van het geval vast te stellen of sprake is van één of meerdere handelingen. Niettemin zijn in de jurisprudentie van het Hof van Justitie en de Hoge Raad wel aanwijzingen te vinden voor deze beoordeling. Een prestatie moet volgens het Hof van Justitie met name als bijkomend worden aangemerkt wanneer zij voor de modale afnemer geen doel op zich is, maar een middel om de hoofdprestatie zo aantrekkelijk mogelijk te maken.2 In andere arresten spreekt het Hof van Justitie in dit verband ook wel van een bijkomende prestatie indien zij een middel is om van de hoofdprestatie(s) optimaal gebruik te kunnen maken.3 Heeft een nevenprestatie van een vastgoedtransactie voor de modale afnemer geen afzonderlijk belang ten opzichte van de vastgoedtransactie, dan is dat een aanwijzing dat de nevenprestatie bijkomend is.4 Indien binnen de kring van de afnemers het belang van de nevenprestatie bij de vastgoedtransactie onderling verschilt, dan is dat een aanwijzing dat geen sprake is van een bijkomende nevenprestatie5 en evenmin van één enkele, samengestelde handeling6. Datzelfde geldt voor de omstandigheid dat voor de nevenprestatie een afzonderlijke vergoeding wordt berekend en de omstandigheid dat de afnemer van de vastgoedtransactie een keuze heeft om de nevenprestatie al dan niet af te nemen.7 Het berekenen van één prijs is niet doorslaggevend8, maar wel een aanwijzing dat sprake is van één handeling. Omgekeerd geldt dat een afzonderlijke tarifering en facturering een aanwijzing vormt dat sprake is van afzonderlijke handelingen.9

In de hiernavolgende paragrafen wordt kort ingegaan op (het belang van) de vraag of bij een samengestelde vastgoedtransactie (paragraaf 4.4.2) of een geïntegreerd contract in de bouwsector (paragraaf 4.4.3) voor de btw één of meerdere handelingen worden verricht en hoe deze handeling(en) moet(en) worden gekwalificeerd.