Einde inhoudsopgave
De prioriteitsregel in het vermogensrecht (AN nr. 167) 2018/6.2.4
6.2.4 Zekerheidsrechten op vorderingen
mr. L.M. de Hoog, datum 01-09-2018
- Datum
01-09-2018
- Auteur
mr. L.M. de Hoog
- JCDI
JCDI:ADS387092:1
- Vakgebied(en)
Vermogensrecht / Algemeen
Voetnoten
Voetnoten
Zie Planiol & Ripert/Becqué XII, nr. 93, Aubry & Rau VI, § 432 en Baudry-Lacantinerie & De Loynes I, nr. 57. De betekening kon overigens sinds een wetswijziging in 1980 overeenkomstig de cessie (art. 1690 Cc) worden vervangen door aanvaarding door de debiteur bij authentieke akte.
Ik breng in herinnering dat de nantissement vóór 2006 een reëel contract was. Voor het pandrecht op een vorderingsrecht gold dat deze zonder betekening aan de debiteur – als invulling van de vereiste dépossession – niet tot stand kwam. Zie Aynès & Crocq 2017, nr. 527. De akte moet – eveneens op straffe van nietigheid – behalve de datum ook bevatten de verpande vordering alsmede de schuld tot zekerheid waarvan de verpanding strekt. Zie art. 2356, tweede en derde alinea Cc, waarin ook de mogelijkheid om toekomstige vorderingen te verpanden nadrukkelijk wordt genoemd.
Zie Cabrillac e.a. 2015, nr. 800, Aynès & Crocq 2017, nr. 526 en Simler & Delebecque 2016, nr. 657.
Inmiddels is de regeling van cessie gewijzigd en in overeenstemming gebracht met die van de nantissement. Art. 1323 en 1324 van ordonnance no. 2016-131 du 10 février 2016 stelt met de nantissement vergelijkbare eisen voor de cessie. Zie nader over dit wetgevingsproces hierna in par. 6.3.2.3.
De nieuwe regeling sluit echter wel aan op de per 1981 versoepelde vereisten van de cessie in het handelsrecht – de naar de initiatiefnemer vernoemde cession Dailly – ter zake waarvan de betekening als vereiste (art. 1690 Cc) werd vervangen door het opmaken van een akte tussen cedent en cessionaris. De werkgroep Grimaldi heeft zich ook bewust door deze cession de créances professionnelles laten inspireren. Zie het rapport op p. 13. Zie hierover nader par. 6.3.2.3.
Zie Rapport à Monsieur Dominique Perben, Garde des Sceaux, Ministre de la Justice, p. 13.
Zie Cabrillac e.a. 2015, nr. 800 die opmerken dat er geen risico bij de debiteur moet liggen om een onbevrijdende betaling te verrichten vanwege de verpanding van de vordering.
Zie Danos, diss. 2007, p. 356 die niet kan rechtvaardigen dat de verpanding van een vordering voor de verkrijging van derdenwerking niet aan een registratievereiste is gebonden en op p. 358 geen reden ziet voor het onderscheid tussen werking jegens derden enerzijds en de debiteur anderzijds.
Zie voor meer voorbeelden die overigens reeds voor 2006 voorkwamen bij de fiduciaire cessie onder de wet Dailly (zie hierboven voetnoot 84), het overzicht bij Simler & Delebecque 2016, nr. 685. Zij benoemen in nr. 683 en 684 naast de bezwaren ook de voordelen, waaronder de snelle en eenvoudige vestigingsformaliteiten.
Dit is een afwijking op de in art. 1328 Cc neergelegde hoofdregel dat de datum van onderhandse akten jegens derden pas na registratie van de akte rechtens vaststaat. Niettemin kan het ter wille van de zekerheid opportuun zijn om het pandrecht bij authentieke akte te vestigen omdat de datum daarvan niet kan worden ontzenuwd.
Zie Aynès & Crocq 2017, nr. 526 en Cabrillac e.a. 2015, nr. 800.
Naast roerende zaken lenen ook vorderingsrechten zich voor de bezwaring met een pandrecht. Voor een zogeheten nantissement de créance was onder de vigeur van art. 2075 (oud) Cc evenals voor de verpanding van roerende zaken behalve een akte en registratie, ook dépossession vereist, hetgeen bestond in een betekening aan de debiteur van de verpande vordering.1 Sinds de herziening van het zekerhedenrecht in 2006 is de verpanding van vorderingsrechten – als belangrijkste object van nantissements – ondergebracht in een nieuwe verpandingsregeling voor onlichamelijke zaken (art. 2355 e.v. Cc). De verpanding van een vordering moet op straffe van nietigheid schriftelijk – bij authentieke of onderhandse akte – worden overeengekomen (art. 2356 Cc), zonder dat aan enig vereiste van registratie hoeft te worden voldaan.2 Het loslaten van het vereiste van dépossession brengt mee dat de verpanding nu reeds vanaf de datum van de akte aan derden kan worden tegengeworpen (art. 2361 Cc).3 Hiermee werd afgeweken van de wettelijke regeling van cessie van destijds4 die op grond van art. 1690 Cc vereiste dat de cessie wordt betekend aan de debitor cessus dan wel door hem bij authentieke akte wordt geaccepteerd.5 Met deze regeling is getracht de eisen van rechtszekerheid en doelmatigheid met elkaar te verzoenen.6 De zekerheid komt tot uiting in het schriftelijkheidsvereiste, de doelmatigheid brengt mee dat de verpanding effect heeft – zowel tussen partijen als jegens derden – vanaf het moment waarop de akte tot stand komt. Het financieringsverkeer heeft immers baat bij een snelle en eenvoudige wijze van zekerheidsneming.
De akte van verpanding heeft geen gevolgen voor de debiteur van de verpande vordering. Hij kan vooralsnog slechts aan zijn schuldeiser (de pandgever) bevrijdend betalen. Pas zodra de verpanding aan de debiteur is medegedeeld kan het pandrecht aan hem worden tegenworpen en dient hij aan de pandnemer te betalen (art. 2362 Cc).7
Hoewel het verwezenlijken van een doelmatige regeling zo min mogelijk formaliteiten verlangt, brengt de onmiddellijke derdenwerking zonder enige vorm van publicatie wel onzekerheid teweeg.8 Zo kan een zekerheidsnemer geconfronteerd worden met een andere schuldeiser die een pandrecht op de vordering blijkt te hebben verkregen waarvan hij niet op de hoogte kon zijn. De verhouding tussen de pandhouders wordt bepaald aan de hand van de anciënniteit van de akten.9 Een probleem dat voorts kleeft aan deze – mogelijk onderhands opgestelde – akte is dat de datum van de verpanding aanleiding kan geven tot conflicten. De in de (onderhandse) akte opgenomen datum is behoudens tegenbewijs beslissend voor de verhouding tot derden.10 Zo zal op de pandhouder die in werkelijkheid het oudste recht heeft de last rusten om de ongeldigheid te bewijzen van de onjuiste datum in de onderhandse akte van een jonger pandrecht dat is geantedateerd.11