12.3 Verbondenheid in de sociaal-maatschappelijke werkelijkheid en het personen- en familierecht

In het personen- en familierecht en in de regels voor het huwelijk, geregistreerd partnerschap, bloed- en aanverwantschap en familierechtelijke betrekkingen kunnen aangrijpingspunten worden gevonden voor de omschrijving van relaties tussen natuurlijke personen. Deze onderwerpen hebben een sociaal-maatschappelijke lading. Er moet bijvoorbeeld worden bedacht dat de sociaal-maatschappelijke betekenis van het huwelijk en het gezin de afgelopen decennia aanzienlijk is gewijzigd. Ongehuwd samenwonen heeft een volwaardige plaats verworven naast het huwelijk. Uit demografisch onderzoek blijkt echter wel dat relaties van ongehuwde samenwoners minder stabiel zijn dan die van gehuwden. Een ander feit is dat hét gezin niet meer bestaat: er zijn ook eenoudergezinnen, gezinnen met een inwonende ouder, pleeg- en stiefgezinnen, homoparen met kinderen en gezinnen van ongehuwd samenwonende ouders gekomen. Voorts moet rekening worden gehouden met een toenemend aantal eenpersoonshuishoudens.

Het personen- en familierecht is de afgelopen jaren ingrijpend gewijzigd en aangepast aan de veranderde sociaal-maatschappelijke werkelijkheid van relaties, huwelijk en het gezin. De feitelijke situatie staat hierbij voorop.

In het huwelijksvermogensrecht wordt voor gehuwden en geregistreerde partners uitgegaan van een wettelijke gemeenschap van goederen, tenzij hiervan is afgeweken door middel van huwelijksvoorwaarden. Bij een wettelijke gemeenschap van goederen zijn beide echtgenoten voor het geheel gerechtigd in het gemeenschappelijke vermogen, waarbij zij ten aanzien van die goederen dezelfde bevoegdheden hebben. Dit is slechts anders indien sprake is van ‘verknochte goederen’. Aandelen in een NV of BV behoren in dit verband ook tot het vermogen van een belastingplichtige indien hij of zij zelf geen aandeelhouder is in een NV of BV, maar zijn of haar echtgenoot of geregistreerde partner wel.

Aanverwantschap ontstaat op basis van art. 1:3 lid 2 BW door het huwelijk of het geregistreerd partnerschap. Dat wil zeggen, dat de bloedverwanten van de ene echtgenoot of partner dan aanverwanten worden van de andere. Bloedverwanten van andere ongehuwde samenwoners worden door het samenwonen geen aanverwanten van de andere partner. Op basis van art. 1:3 lid 3 BW eindigt aanverwantschap niet door ontbinding van het huwelijk, maar wel bij beëindiging van het geregistreerd partnerschap.

Familierechtelijke betrekkingen ontstaan door bloed- en aanverwantschap. In dit verband bestaat onderscheid tussen biologisch, juridisch en sociaal ouderschap of bloedverwantschap. Vaak zullen deze verschillende vormen samenvallen, maar als gevolg van adoptie, erkenning van een kind, of een gerechtelijke vaststelling van het vaderschap geldt voor het familierecht een fictieve familierechtelijke betrekking, waardoor het juridisch bloedverwantschap afwijkt van het biologische.