VII.5.1 Inleiding

Op grond van art. 2:11 BW kan een rechtspersoon bestuurder zijn van een vennootschap.1 Hanteert de vennootschap het monistische bestuursmodel, dan kan de rechtspersoon enkel de hoedanigheid van uitvoerend bestuurder aannemen. De wet schrijft in art. 2:129a/239a lid 1 BW immers expliciet voor dat de niet-uitvoerende bestuurder een natuurlijk persoon is.2

De rechtspersoon die bestuurder is van een vennootschap, kan in hoedanigheid van bestuurder van die vennootschap aansprakelijk zijn.3 Krachtens art. 2:11 BW rust de aansprakelijkheid van de rechtspersoon-bestuurder tevens hoofdelijk op ieder die ten tijde van het ontstaan van de aansprakelijkheid van de rechtspersoon-bestuurder daarvan bestuurder is. De via art. 2:11 BW aansprakelijke bestuurder noem ik in het vervolg van dit hoofdstuk de ‘indirecte bestuurder’.4

Is de indirecte bestuurder ook een rechtspersoon, dan rust de aansprakelijkheid tevens hoofdelijk op de bestuurders van de indirecte rechtspersoon-bestuurder. De idee achter art. 2:11 BW is dat een bestuurder niet aan aansprakelijkheid kan ontkomen door er een rechtspersoon tussen te schuiven. Op grond van art. 2:11 BW kan net zo vaak door de rechtspersoon heen geprikt worden als nodig is om bij een natuurlijk persoon uit te komen.5 Althans, dat is het uitgangspunt. Bevindt zich in de keten van bestuurders een buitenlandse rechtspersoon, dan kan via art. 2:11 BW niet worden doorgebroken naar de bestuurders van de buitenlandse rechtspersoon-bestuurder. Deze verhouding wordt beheerst door het recht dat op de buitenlandse rechtspersoon van toepassing is, aldus de Hoge Raad in D Group/Schreurs q.q.6 Een natuurlijk persoon is dus slechts via art. 2:11 BW aansprakelijk indien hij bestuurder is van een aansprakelijke Nederlandse rechtspersoon-bestuurder.7

Art. 2:11 BW bevat geen zelfstandige aansprakelijkheidsnorm.8Art. 2:11 BW schakelt slechts de gevestigde aansprakelijkheid van de rechtspersoon-bestuurder door naar de indirecte bestuurders. Omdat het voor degene die de besturende rechtspersoon aanspreekt doorgaans een hele kluif is om vast te stellen welke bestuurders feitelijk aan de touwtjes trokken, is art. 2:11 BW geredigeerd conform het beginsel van collectief bestuur.9 Dit betekent dat de aansprakelijkheid van de rechtspersoon-bestuurder in beginsel iedere indirecte bestuurder treft. In beginsel, want de indirecte bestuurder heeft de mogelijkheid zich van aansprakelijkheid te disculperen. Zulks volgt uit het woord ‘tevens’ in art. 2:11 BW, aldus toenmalig Minister van Justitie Korthals Altes.10 De disculpatiemogelijkheid bestaat niettemin slechts indien de wettelijke bepaling waaruit de aansprakelijkheid van de rechtspersoon-bestuurder voortvloeit, een disculpatiegrond bevat.11