3.11. Samenvattende conclusies

De Commissie, het GvEA EG en het HvJ EG enerzijds en de NMa, de Rechtbank Rotterdam en het CBB anderzijds zijn de instanties die bij de bestuursrechtelijke handhaving van het mededingingsrecht een belangrijke rol spelen.1 De Commissie en de NMa als actieve opsporingsinstanties die tegelijkertijd de rol van handhavingsinstantie vervullen.2 Het GvEA EG, het HvJ EG, de Rechtbank Rotterdam en het CBB als beroepsinstanties voor de rechterlijke toetsing van de besluiten die door de Commissie en de NMa zijn genomen.3

Concurrenten en consumenten kunnen een klacht indienen bij de NMa en de Commissie.4 Het bestuursprocesrecht werpt aanzienlijke drempels op voor de individuele consument om een inhoudelijk oordeel over zijn klacht te krijgen. Het is voor de individuele consument dan ook bijna onmogelijk een inhoudelijk oordeel op zijn Macht te verkrijgen. Het feit dat individuele consumenten niet als belanghebbenden worden aangemerkt, vormt een aanzienlijke belemmering bij de effectieve bestuursrechtelijke handhaving van het mededingingsrecht op privaat initiatief, mede gelet op het feit dat de NMa een eigen prioriteitenstelling kent.5 De statutaire doelstellingen van belangenorganisaties als bijvoorbeeld de consumentenbond voldoen niet zonder meer aan de criteria die zijn gesteld om als belanghebbende in de zin van artikel 1:2 lid 1 Awb te worden aangemerkt. De statutaire doelstelling kan te ruim zijn in verhouding tot het belang dat wordt behartigd in een concrete mededingingsrechtelijke zaak.6

Als gevolg van een amendement op het wetsvoorstel 'Wijziging van de Mededingingswet als gevolg van de evaluatie van die wet (30071)' worden consumentenorganisaties tegenwoordig expliciet als belanghebbende aangemerkt, zodat het vereiste dat de doelstelling gericht moet zijn op een bepaald consumentenbelang geen obstakel meer vormt voor het á dan niet zijn van belanghebbende.7 Dit is een aanzienlijke verbetering voor de effectieve bestuursrechtelijke handhaving van het mededingingsrecht op privaat initiatief. Op Europees niveau blijft het criterium gelden of de leden van de belangenorganisatie al dan niet individueel geraakt worden.8

De mogelijke (her)introductie van de strafrechtelijke handhaving dient een afschrikkende werking te hebben.9 Hoewel over de afschrikkende werking van het strafrecht verschillend wordt gedacht, lijkt van een gevangenisstraf voor bestuurders van ondernemingen daadwerkelijk een preventieve werking uit te gaan. Bovendien is het kunnen aanpakken van de bestuurder van een onderneming een goede remedie voor het feit dat de daadwerkelijke schender van het mededingingsrecht niet persoonlijk wordt geraakt, maar zich achter een onderneming kan verschuilen. Dit laatste probleem is á deels verholpen door de per 1 oktober 2007 ingevoerde mogelijkheid voor de NMa om bestuurders van ondernemingen (althans degenen die tot de overtreding opdracht hebben gegeven of daaraan feitelijk leiding hebben gegeven) ook persoonlijk te beboeten.10 Dit neemt niet weg dat een mogelijke celstraf voor goed of zelfs exorbitant betaalde bestuurders een grotere afschrikkende werking heeft dan een bestuurlijke boete van maximaal € 450.000. De invoering van mogelijke celstraf voor bestuurders lijkt mij dan ook een aanbevelingswaardige optie.11

De eventuele invoering van een duaal stelsel, waarbij de NMa wordt belast met het toezicht en met het opleggen van kleine boetes en waarbij het opleggen van hoge boetes en persoonlijke straffen is voorbehouden aan de strafrechter, is mijns inziens niet noodzakelijk.12 Mocht het duaal stelsel door de wetgever toch worden ingevoerd, dan kan het stelsel vorm worden gegeven door te kijken naar het duale systeem van handhaving van het fiscaal recht en het duale systeem van handhaving van de financiële wetgeving.13 Rekening dient te worden gehouden met het feit dat aan het niveau van rechtsbescherming in een strafrechtelijke procedure hoge eisen worden gesteld.14