6.2.4 Teruggaven gestort kapitaal

De teruggaaf van hetgeen op aandelen is gestort wordt in beginsel aangemerkt als een regulier voordeel, voorzover deze niet meer bedraagt dan de verkrijgingsprijs van de desbetreffende aandelen en tevoren de algemene vergadering van aandeelhouders tot deze teruggaaf heeft besloten en de nominale waarde van de desbetreffende aandelen bij statutenwijziging met een gelijk bedrag is verminderd. Deze bepaling is ontleend aan het voor niet-aanmerkelijkbelanghouders nog steeds geldende art. 29, tweede lid, Wet IB met dit verschil dat de toevoeging 'indien en voor zover er zuivere winst is' is vervangen door 'voor zover deze niet meer bedraagt dan de verkrijgingsprijs van de desbetreffende aandelen'. In dit laatste ziet men het meer subjectieve karakter van de nieuwe aanmerkelijkbelangregeling terug. In art. 20b, eerste lid, onderdeel c, Wet IB ligt aldus besloten dat tot het bedrag van de (subjectieve) verkrijgingsprijs onbelast op de aandelen kan worden terugbetaald, mits het gestorte kapitaal daartoe toereikend is en aan de formele vereisten - algemene vergadering van aandeelhouders en statutenwijziging - is voldaan. Art. 20c, dertiende lid, Wet IB bepaalt vervolgens dat voor zover een teruggaaf van gestort kapitaal niet als regulier voordeel in aanmerking is genomen, de verkrijgingsprijs van de aandelen met dit bedrag wordt verminderd (zie hoofdstuk 8, onderdeel 8.4.1.3).

Gelet op het feit dat art. 20b, eerste lid, onderdeel c, Wet IB spreekt over 'hetgeen op aandelen is gestort' en in zoverre het objectieve regime van vóór 1 januari 1997 aldus is gehandhaafd (zie hoofdstuk 4, onderdeel 4.5.1), dient dit begrip mijns inziens in lijn met het oude regime in objectieve zin te worden uitgelegd.1 Hiervoor gaf ik in onderdeel 6.2.2 reeds aan dat dit naar mijn mening op dezelfde wijze geldt met betrekking het begrip 'storting' in de regeling van art. 20b, eerste lid, onderdeel a, Wet IB met betrekking tot de uitreiking van agio- en winstbonusaandelen. Dit betekent dat ook kapitaal onbelast kan worden teruggegeven aan een aanmerkelijkbelanghouder, als dit kapitaal niet door hem doch door (een) collega-aandeelhouder(s) is gestort; uiteraard mits aan de overige (formele) vereisten is voldaan en zijn subjectieve verkrijgingsprijs dit toelaat. Dat het begrip 'hetgeen op aandelen is gestort' onder de nieuwe aanmerkelijkbelangregeling dezelfde inhoud heeft als onder het oude aandelenregime, kan mijns inziens tevens worden afgeleid uit de memorie van toelichting, waarin wordt opgemerkt dat de bepaling van art. 20b, eerste lid, onderdeel c, Wet IB in grote lijnen overeenkomt met art. 29, tweede lid, Wet IB.2 Hieruit kan naar mijn oordeel worden afgeleid dat het begrip 'hetgeen op aandelen is gestort' dan ook in dezelfde zin als in art. 29, tweede lid, Wet IB moet worden uitgelegd. Aanwijzingen voor een afwijkende, meer subjectieve uitleg van het begrip 'hetgeen op aandelen is gestort' zijn in de parlementaire behandeling niet voorhanden, zodat hier mijns inziens vooralsnog niet vanuit moet worden gegaan.3

Hoewel in art. 20b, eerste lid, onderdeel c, Wet IB het aan het objectieve regime ontleende zinsdeel 'indien en voor zover er zuivere winst is' is vervangen door het meer subjectieve 'voor zover deze niet meer bedraagt dan de verkrijgingsprijs', is de koppeling met het (objectieve) gestorte kapitaal (nog) niet volledig losgelaten. Er wordt in art. 20b, eerste lid, onderdeel c, Wet IB immers gesproken over de teruggaaf van 'hetgeen op aandelen is gestort'. Dit betekent dat voor een onbelaste teruggaaf van hetgeen op aandelen is gestort in de nieuwe aanmerkelijkbelangregeling twee limieten gelden:

Het feit dat het gestorte kapitaal mede de onbelaste teruggaafruimte bepaalt, komt met name tot uitdrukking in de eventuele toepasbaarheid van art. 44 Wet IB in de nieuwe aanmerkelijkbelangregeling. Art. 44 Wet IB waakt tegen verlies van de inkomstenuitvermogenclaim in geval van een storting op aandelen in een vennootschap bestaande in aandelen in een andere vennootschap, een zgn. aandelenruil.5 In de sfeer van de objectieve bron 'inkomsten uit vermogen' is art. 44 Wet IB een volstrekt logische bepaling, aangezien anders de inkomstenuitvermogenclaim door middel van een aandelenruil op eenvoudige wijze zou kunnen worden ontlopen. Dit gold ook voor de tot 1 januari 1997 geldende aanmerkelijkbelangregeling, aangezien tot deze datum de aanmerkelijkbelangheffing als een voorschotheffing op de bron 'inkomsten uit vermogen' moest worden gekarakteriseerd (zie hoofdstuk 4, onderdeel 4.4), onder meer tot uitdrukking komend in art. 39, vierde lid, laatste volzin, (oud) Wet IB. Ingevolge deze laatste bepaling werd de overdrachts- en verkrijgingsprijs ten minste gesteld op het gemiddeld op de (desbetreffende) aandelen gestorte kapitaal, bij de vaststelling waarvan art. 44 Wet IB niet kon worden gemist. In het nieuwe sedert 1 januari 1997 geldende aanmerkelijkbelangregime kan art. 44 Wet IB echter wel worden gemist, aangezien het voor een sluitende aanmerkelijkbelangheffing niet langer noodzakelijk is om een deel van het gestorte kapitaal als fiscaal niet erkend aan te merken. Voor zover de teruggaaf van gestort kapitaal immers niet wordt aangemerkt als een regulier voordeel, d.w.z. onbelast blijft, wordt de verkrijgingsprijs van de aanmerkelijkbelangaandelen verminderd (art. 20c, achtste lid, Wet IB, zie hoofdstuk 8, onderdeel 8.4.1.3).6 Zoals in hoofdstuk 4, onderdeel 4.5.1 is aangegeven, is het nieuwe aanmerkelijkbelangregime echter niet op deze zuiver subjectieve leest geschoeid, maar bevat het nog steeds rudimenten van het vroegere objectieve regime. Gelet op dit feit neem ik aan dat art. 44 Wet IB in de gesubjectiveerde nieuwe aanmerkelijkbelangregeling nog steeds een rol speelt. Ook wetssystematisch kan mijns inziens niet aan de toepassing van art. 44 Wet IB in de nieuwe aanmerkelijkbelangregeling worden ontkomen, nu art. 44 Wet IB is geplaatst in afdeling 5 van de Wet IB dat het opschrift 'Bijzondere bepalingen' draagt en in beginsel voor de gehele Wet IB geldt.7 Dit betekent dat door de werking van art. 44 Wet IB de maximale teruggaafruimte niet kan worden verhoogd door middel van een aandelenruil. Zou art. 44 Wet IB immers niet van toepassing zijn in de nieuwe aanmerkelijkbelangregeling, dan zou de teruggaafruimte bij gebrek aan voldoende gestort kapitaal - in situaties waarin de verkrijgingsprijs hoger is dan het gestorte kapitaal - door middel van een aandelenruil eenvoudig kunnen worden verhoogd, zodat uiteindelijk enkel de subjectieve verkrijgingsprijs relevant zou zijn voor de maximale teruggaafruimte, hetgeen, zoals uit het bovenstaande blijkt, nu juist niet de bedoeling was van de fiscale wetgever. Gegeven het feit dat in de nieuwe aanmerkelijkbelangregeling - weliswaar ten onrechte - het (objectieve) gestorte kapitaal op sommige plaatsen nog steeds relevant is (gebleven), kan art. 44 Wet IB hierbij niet worden gemist.8