13.6 De (on)mogelijkheid om gedeeltelijk door te schuiven

In het huidige systeem kunnen de aandeelhouders, leden, schuldeisers, winstbewijshouders en optiehouders van de splitsende rechtspersoon er niet voor kiezen de splitsingswinst gedeeltelijk in aanmerking te nemen en gedeeltelijk door te schuiven (partiële fiscaal gefaciliteerde splitsing). De vraag rijst of het wenselijk is een partiële doorschuifregeling in het leven te roepen.1

Om deze vraag te beantwoorden, ga ik eerst in op het Duitse systeem. In Duitsland is een splitsing voor aandeelhouders van de splitsende rechtspersoon als hoofdregel een vervreemding van hun aandelen tegen de waarde in het economische verkeer (gemeinen Wert).2 De aandelen die door de verkrijger(s) worden toegekend, worden in dat geval geacht tegen dezelfde waarde te zijn aangeschaft.3 Op verzoek en onder voorwaarden kunnen de aandeelhouders de verkregen aandelen op de fiscale balans opnemen voor het bedrag waarvoor de (fictief) vervreemde aandelen in de splitsende rechtspersoon fiscaal te boek stonden (doorschuiven fiscale boekwaarde).4 De aandeelhouders kunnen de verkregen aandelen niet tegen een tussenwaarde (Zwischenwert) op de fiscale balans opnemen. In het Duitse systeem bestaat dus geen partiële doorschuifmogelijkheid op aandeelhoudersniveau.5 Volgens Dötsch is de reden hiervoor dat de Duitse wetgever daar de behoefte niet van inzag.6

Mijns inziens bestaat er naast het ‘behoefte-argument’ ook een andere reden om niet te voorzien in een partiële doorschuifregeling. Wanneer (potentieel toekomstige) participanten en schuldeisers een doorschuifregeling toepassen, verschuift de belastingclaim weliswaar naar de toekomst, maar deze blijft achter bij dezelfde belastingplichtige (belastingsubject). De belastingclaim wordt slechts (geheel of ten dele) gekoppeld aan andere objecten, namelijk aandelen, lidmaatschapsrechten, winstbewijzen, vorderingen respectievelijk opties. Van een inbreuk op de totaalwinst van de (potentieel toekomstige) participanten en schuldeisers is dus geen sprake. Het is niet zo dat een subjectbenadering wordt ingewisseld voor een objectbenadering. Dat ligt fundamenteel anders ingeval de splitsende rechtspersoon gebruikmaakt van een doorschuifregeling. Dan verhuist er namelijk wél een belastingclaim tussen verschillende belastingsubjecten. Een partiële doorschuifregeling zorgt er dan voor dat voor een groter gedeelte recht wordt gedaan aan het vaststellen van de totaalwinst van de splitser als heffingssubject. Naast het doelmatigheidsargument was dit hét argument in mijn pleidooi voor het creëren van een partiële doorschuifregeling voor de splitsingspartners.7 Dit speelt evenwel geen rol bij de (potentieel toekomstige) participanten en schuldeisers van de splitser. Daarom is het naar mijn mening voor hen niet nodig om een partiële doorschuifregeling te creëren.