1.2 Onderzoeksvraag: Welke rechten heeft de betrokken polishouder indien zijn verzekeraar de verzekeringsportefeuille, waarvan de verzekeringsovereenkomst deel uitmaakt, overdraagt aan een andere verzekeraar, of in geval van een juridische fusie of juridische splitsing, waarbij de verzekeringsportefeuille overgaat naar een andere verzekeraar? Welke aanbevelingen kunnen er worden gedaan om zijn positie te verbeteren?

Deze wettelijke regeling wordt elk jaar een aantal malen toegepast. De vraag wat de rechten zijn van de betrokken polishouder, indien zijn verzekeraar de verzekeringsportefeuille, waarvan de verzekeringsovereenkomst deel uitmaakt, overdraagt aan een andere verzekeraar, of in geval van een juridische fusie of juridische splitsing, waarbij de verzekeringsportefeuille overgaat naar een andere verzekeraar, is daarom actueel.1 Omdat voor de beantwoording van deze vraag artikelen uit verschillende wetten geraadpleegd moeten worden, is deze vraag echter niet eenvoudig te beantwoorden. Bovendien is er ook jurisprudentie relevant bij het beantwoorden van deze vraag. Ik beoog in dit proefschrift de desbetreffende rechten van de polishouder in kaart te brengen. Ook wil ik antwoord geven op de vraag welke aanbevelingen er kunnen worden gedaan om zijn positie te verbeteren.

Ik beoog bovendien om ook een groot aantal andere juridische aspecten van een portefeuilleoverdracht (en de gevolgen daarvan) te analyseren en beschrijven. Ik hoop dat dit proefschrift voor elke jurist betrokken bij de voorbereiding van een portefeuilleoverdracht behulpzaam is bij de uitvoering van zijn werkzaamheden.2 De wettelijke regeling van de portefeuilleoverdracht is in de loop der jaren, mede door de invloed van Europese richtlijnen, steeds langer en moeilijker te lezen geworden. Ook mede daarom meen ik dat er behoefte is aan een boek waarin wordt beschreven hoe de wettelijke regeling in de praktijk werkt.

De term “verzekeringsportefeuille” is niet gedefinieerd in de Wft en ook niet in de wetten die ik in hoofdstuk 2 beschrijf als voorlopers van de Wft. In de praktijk duiden we een aantal verzekeringsovereenkomsten bij elkaar aan als een verzekeringsportefeuille. Het kan gaan om levensverzekeringen, natura-uitvaartverzekeringen, schadeverzekeringen of herverzekeringen. In het spraakgebruik zeggen we dat een verzekeraar een verzekeringsportefeuille heeft. De verzekeraar kan een verzekeringsportefeuille overdragen aan een andere verzekeraar. Het betreft overeenkomsten tussen een verzekeraar en de polishouders.

De term “verzekeringsportefeuille” of “assurantieportefeuille” wordt in de praktijk ook gebruikt voor de portefeuille van een assurantietussenpersoon. De regeling van de portefeuilleoverdracht in afdeling 3.5.1A Wft heeft geen betrekking op de overdracht van een dergelijke verzekeringsportefeuille door een assurantietussenpersoon aan een andere assurantietussenpersoon. De verhouding tussen financiële ondernemingen bij financiële diensten met betrekking tot verzekeringen is in de Wft geregeld in paragraaf 4.3.8.3. Het daarin opgenomen art. 4:103 lid 4 Wft bepaalt dat de verzekeraar op schriftelijk verzoek van een bemiddelaar zijn medewerking verleent aan de gehele of gedeeltelijke overdracht van de portefeuille van die bemiddelaar aan een andere bemiddelaar, tenzij de verzekeraar gegronde bezwaren heeft tegen die bemiddelaar. Ook dit wordt in de praktijk een portefeuilleoverdracht genoemd. Deze portefeuilleoverdracht is niet het onderwerp van dit proefschrift. Ik ga op dat onderwerp daarom alleen kort in.3

In mijn onderzoek ga ik ook maar kort in op de juridische aspecten van de overdracht van een verzekeringsportefeuille in geval van toepassing van de afwikkelingsinstrumenten die zijn ingevoerd door de Wet herstel en afwikkeling van verzekeraars4 of door een verzekeraar die in faillissement verkeert. Sinds de invoering van de Wet herstel en afwikkeling van verzekeraars op 1 januari 2019 zijn de vroegere overdrachtsregeling, de noodregeling en de opvangregeling afgeschaft en vervangen door een nieuw herstel- en afwikkelingskader. Deze nieuwe afwikkelingsinstrumenten en het faillissement van een verzekeraar hebben zoveel “eigen” juridische aspecten dat daar op zich al een heel proefschrift aan gewijd zou kunnen worden. In hoofdstuk 5.6.3 beschrijf ik wel de hoofdlijnen van de Wet herstel en afwikkeling van verzekeraars. Daarbij ga ik dan ook kort in op wijzigingen die door de Wet herstel en afwikkeling van verzekeraars zijn aangebracht in de Faillissementswet. Op 1 januari 2019 zijn daardoor ook wijzigingen aangebracht in de regeling van de portefeuilleoverdracht door een verzekeraar in faillissement zoals opgenomen in de Faillissementswet. Nederlandsche Algemeene Maatschappij van Levensverzekering Conservatrix N.V. is de eerste verzekeraar die sindsdien failliet is gegaan. In hoofdstuk 5.6.3 en 8.2.2 bespreek ik kort enkele aspecten van dat faillissement.