2.3.4.1 Derivatenovereenkomsten

Derivatenovereenkomsten zijn overeenkomsten waarbij de verplichtingen van partijen afhankelijk zijn van de waarde van onderliggende goederen, een koers of een index.1 Partijen bij een derivatenovereenkomst zijn voornamelijk professionele partijen, zoals banken, verzekeraars, pensioenfondsen, beleggingsinstellingen en ondernemingen.2 Hoewel derivatenovereenkomsten zeer complex kunnen zijn en om verschillende redenen worden aangegaan, kunnen deze grofweg worden ingedeeld in drie categorieën: futures, opties en swaps.3

Een future verplicht de ene partij een bepaalde hoeveelheid van een onderliggende waarde, zoals valuta, grondstoffen of edelmetalen, tegen een vastgestelde prijs op een bepaalde datum in de toekomst te leveren. Zijn wederpartij heeft de verplichting om de goederen in ontvangst te nemen en te betalen. Een voorbeeld van een future is de levering van 100 ton tarwe over zes maanden voor € 200 per ton. Een future kan bijvoorbeeld worden aangegaan door een producent van tarwe om het risico af te dekken dat de marktwaarde van tarwe daalt (hedging). Futures kunnen ook door beleggers worden aangegaan om te speculeren op dalende of stijgende prijzen. Veelal vindt bij futures geen fysieke afwikkeling plaats, wat zou betekenen dat de valuta, grondstof of het edelmetaal daadwerkelijk geleverd wordt. Afwikkeling vindt doorgaans plaats door betaling van het verschil tussen de overeengekomen koopprijs en de actuele marktwaarde (cash settlement).

Een optie is het recht om een specifieke hoeveelheid van de onderliggende waarde tegen betaling van een vastgestelde prijs gedurende een bepaalde periode of op een specifieke datum te kopen (een call-optie) of te verkopen (een putoptie). Een swap kan globaal omschreven worden als een overeenkomst voor de uitwisseling van betalingsverplichtingen tussen twee partijen op enig moment in de toekomst aan de hand van een bepaalde formule. Veelvoorkomende swaps zijn renteswaps en valutaswaps. Wat (rente)swaps zijn, kan het beste geïllustreerd worden aan de hand van een voorbeeld.

A leent van X een bedrag van € 100 miljoen tegen een variabel rentepercentage. A kan dit omzetten in een vast rentepercentage (zodat A meer duidelijk verkrijgt over de hoogte van zijn toekomstige rente-uitgaven) door een renteswap overeen te komen met B. A verplicht zich gedurende een bepaalde tijd (bijvoorbeeld 5 jaar) een vast rentepercentage van 3% over het onderliggende bedrag (€ 100 miljoen) aan B te betalen en B verbindt zich jaarlijks over hetzelfde bedrag een variabele rente aan A te betalen die A aan X verschuldigd is. Op deze manier kunnen variabele, onzekere rentelasten worden omgezet in vaste rentelasten, zodat het risico dat de rente stijgt, wordt afgedekt (hedging). Een renteswap kan echter ook gebruikt worden voor speculatie wanneer de onderliggende lening niet wordt aangegaan.4