Toegang tot het recht bij massaschade (R&P nr. 150) 2007/4.8.4:4.8.4 Special masters

Toegang tot het recht bij massaschade (R&P nr. 150) 2007/4.8.4

4.8.4 Special masters

Documentgegevens:

mr. I.N. Tzankova, datum 30-03-2007

Datum: 30-03-2007
Auteur: mr. I.N. Tzankova
JCDI: JCDI:ADS601880:1
Vakgebied(en): Verbintenissenrecht (V)
Burgerlijk procesrecht (V)
Verzekeringsrecht (V)

Bijzondere aandacht verdient een laatste case management techniek die de rechter kan aanwenden om de totstandkoming van schikkingen te bevorderen: de inschakeling van zogenaamde 'special masters': doorgaans ervaren advocaten of wetenschappers en gepensioneerde rechters.1 Aangezien deze in de regel betaald worden door partijen, moeten laatstgenoemden het eens zijn over het nut van de inschakeling en de persoon van de special master. De inbreng van de master blijkt vooral nuttig te zijn bij langdurige en complexe gevallen, zoals sluipende massaschade.

De special master richt zich, voorzover voor de afwikkeling van massaschade van belang, op het faciliteren van partijen bij het bereiken van een minnelijke regeling.2 De meeste taken die de special master op zich neemt, kunnen ook door een rechter worden uitgevoerd. Bij aanwezigheid van een master kan de rechter zich echter op de voorbereiding van het proces concentreren. Bovendien vindt er geen vermenging van de mogelijke rechterlijke rollen plaats, waarover hierna meer. De special master kan voorts ingezet worden bij het ontwerp van zogenaamde `post-settlemene mechanismen om de individuele schadevergoedingen te distribueren. Het belang en complexiteit van dit onderdeel van de class action praktijk mag niet onderschat worden. Zonder de aanwezigheid van een regeling die in een dergelijke distributie voorziet, valt een class action na het beslechten van de gemeenschappelijke kwesties in talloze individuele schadestaatprocedures uiteen, waardoor het proceseconomische voordeel dat door class action gecreëerd werd, alsnog teniet wordt gedaan. De Dalkon Shield Settlement is een bekend voorbeeld van een geslaagd post-settlement mechanisme.3 Een voordeel van dergelijke mechanismen is dat bij het ontwerp daarvan rekening kan worden gehouden met de kenmerken van het specifieke massaschadegeval. Het recht op hoor en wederhoor is een basisbeginsel, maar in sommige massaschadegevallen kan de behoefte om te worden gehoord groter zijn zodat 'slachtoffers' meer ruimte en gelegenheid krijgen om hun verhaal te doen.4 Denk aan letselschade, waarbij die behoefte groter kan zijn dan bij puur economische schade.

De inzet van special masters kent echter ook problematische kanten. Vaak is hun rol niet transparant. Wat is hun rol geweest bij een concrete schikking? Hebben ze bij de totstandkoming van de schikking partijen slechts geassisteerd of waren ze actief betrokken bij het ontwerpen daarvan? Mogen ze voorts contact hebben met de behandelende rechter? Dat kan soms nuttig zijn, maar er is ook het gevaar van belangenverstrengeling. Ook hun selectie en beloning kunnen problemen geven, vooral als er zich een kleine groep personen vormt die steeds als special master wordt ingeschakeld. Enerzijds kan dat de aanwezigheid en opbouw van expertise bevorderen. Anderzijds ligt de schijn van partijdigheid (en een `old boys network') op de loer.5

Toon alle voetnoten

Voetnoten

Voetnoten

MCL 2004, p. 170 en 329, Feinberg 1996, p. 882 en noot 3. Rule 53 maakt de inzet van special masters mogelijk. Interessant zijn de bevindingen uit het empirische onderzoek van Willging e.a. 2000 naar de praktijk van special masters. Meer in het algemeen over ADR en class action: Klonoff & Bilich 2000, p. 700-14.

Daarbij kunnen verschillende methoden worden gevolgd: een al dan niet bindend advies, mediation of early neutral evaluation. Voor een Nederlandstalige bespreking van deze en andere ADR-vormen zie Weterings 2004, p. 216-23.

Daarin werd gebruik gemaakt van spoedarbitrages (fast track arbitration), waarbij een groot aantal arbiters een `spoedtraining' kreeg in de relevante toepasselijke rechtsregels evanals in de regels die voor een uitkering uit de gevormde trust golden. Bijstand door een advocaat was niet noodzakelijk. Als men het niet eens was met het oordeel van de arbiters over de hoogte van de uitkering kon een schikkingsvoorstel worden gedaan en als dat alsnog afgewezen werd kon men kiezen uit een bindend advies/arbitrage of een gewone procedure. Zie voorts Menkel-Meadow 1998. Andere voorbeelden, waaruit waardevolle lessen kunnen worden getrokken, worden behandeld door Welsh & Montgomery 1997 (betreft een vliegtuigongeluk in Minnesota, waarbij ruim 1000 schadelijders waren betrokken), Agent Orange Litigation en DES: Feinberg 1996, p. 881-93. Voor een analyse van 'claims resolution facilities' meer in het algemeen zie McGovem 2005.

Welsh & Montgomery 1997, p. 23, McGovern 2005, p. 1362-89, Menkel-Meadow 1998, p. 522-3, Feinberg 1996, p. 93.

Menkel-Meadow 1998, p. 526-7, noot 42. De conclusies van de lezenswaardige studie van Vairo 2005a over dit specifieke aspect van de problematiek zijn prikkelend: 'Maybe it is a good idea that the person selected has a low profile. The absence of a lightening md history perhaps suggests a degree of impartiality. What matters is accountability (...). The tendency to appoint repeat players is understandable because huge amounts of money are at stake. In my view however, by blending experience with fresh perspectives, the principle of and appearance of impartiality is served. The pool of possible private dispute adjudicators may well be larger if one looks beyond the ranks of those who have held positions in the past and the people they simply know and trust'.