4.10 Samenvatting en conclusie

[160] In dit hoofdstuk is nagegaan hoe de bevoegdheid tot het treffen van onmiddellijke voorzieningen in de praktijk wordt gebruikt en welke effecten voor de rechtspersoon met de maatregelen wordt beoogd. Daartoe is een blik geworpen op concrete onmiddellijke voorzieningen, hun verschijningvormen en de omstandigheden waarin de rechter heeft gekozen voor juist die specifieke maatregel.

De praktijk laat een grote verscheidenheid aan onmiddellijke voorzieningen zien (4.2). In dit hoofdstuk is een indeling gehanteerd in maatregelen die betrekking hebben op de samenstelling van organen, maatregelen die een herverdeling van bevoegdheden bewerkstelligen en maatregelen die ingrijpen in de besluitvorming.

De eerste categorie wordt relatief frequent toegepast (4.3-4.5). De rechter schorst bestuurders onder meer om duidelijkheid te scheppen over de samenstelling van het bestuur en om een impasse te doorbreken of te voorkomen (4.3). Gewezen is alvast op het verschijnsel dat soms wordt bepaald dat een geschorste bestuurder geen aanspraak heeft op bezoldiging tijdens de schorsing.1 Bestuurders worden benoemd bij ontstentenis van een bestuur, maar ook om het hoofd te bieden aan een impasse (4.3). Het schorsen en het benoemen van een commissaris kan zijn ingegeven door de wenselijkheid van toezicht op het bestuur, al dan niet in het belang van (minderheids)aandeelhouders (4.4). Ook leden van andere organen kunnen bij wijze van onmiddellijke voorziening worden geschorst en benoemd (4.5).

In de tweede categorie, die van de maatregelen die een verschuiving van bevoegdheden teweegbrengen, valt de overdracht van aandelen ten titel van beheer (4.6). Met die voorziening worden aandeelhoudersbevoegdheden in handen van een beheerder gelegd. Dit type voorziening dient ter doorbreking van impasses, tot herstel van de mogelijkheid tot besluitvorming of ter voorkoming van ongewenste besluitvorming. Soms wordt een afzonderlijke beheerder benoemd, maar de aandelen ook wel worden overgedragen aan een door de Ondernemingskamer benoemde bestuurder of commissaris.

Ingrepen in de besluitvorming, de derde categorie, zijn geschetst in 4.7. Er is een onderscheid gemaakt in maatregelen die gericht zijn op de deelnemer aan de besluitvorming en maatregelen die zich concentreren op de besluiten. In 4.8 is gebleken dat een onmiddellijke voorziening nadat besluitvorming is voltooid niet als mosterd na de maaltijd hoeft te komen. Dan wordt een besluit van een algemene vergadering van aandeelhouders of een bestuur geschorst en wordt verboden uitvoering te geven aan een besluit. Het zijn voorzieningen die sporadisch worden getroffen. Voor het onderhavige onderzoek zijn ze interessant als het verboden besluit heeft geresulteerd in een contractuele verplichting van de rechtspersoon.

[161] Buiten de indeling in drie categorieën om is in 4.9 het buiten werking stellen van een statutaire bepaling besproken. Dit type maatregelen biedt een veelheid aan mogelijkheden om in te grijpen in de wijze waarop organen tot besluitvorming kunnen komen en om bevoegdheden te ontnemen, te creëren of te herverdelen. De slagvaardigheid van de benoemde bestuurder kan worden bevorderd en aan de bevoegdheid van een aandeelhouder om een vergader- en stemvolmacht te verlenen kan worden getornd.

Een aantal van de beschreven casus illustreert dat regelmatig meer onmiddellijke voorzieningen tegelijkertijd worden getroffen en dat vaak sprake is van samenhang tussen die voorzieningen. Gebleken is dat de Ondernemingskamer de door haar benoemde functionarissen weleens suggesties meegeeft voor de vervulling en de reikwijdte van hun taak. Er is aandacht geschonken aan elementen van de rechterlijke beslissing die niet in het dictum van de beschikking terecht komen en aan de bewoordingen waarmee de onmiddellijke voorziening in het dictum wordt weergegeven. Dat de ene keer alle zeggenschapsrechten aan de aandeelhouder worden ontnomen, de andere keer alleen zijn stemrecht wordt geschorst, en de volgende keer het stemmen over een bepaald besluit wordt verboden, illustreert dat differentiatie mogelijk is bij het treffen van voorzieningen. De Ondernemingskamer kan de maatregel vaak nauwkeurig toesnijden op de situatie, en soms kiezen uit verschillende maatregelen. Als van een beoogde onmiddellijke voorziening, die conflicteert met een contractuele verplichting van de rechtspersoon, nadelige effecten voor de rechtspersoon (en andere partijen) verwacht worden, kan die speelruimte worden gebruikt om het nadeel tot een minimum te beperken.