1.1 Onderwerp

Degene die bevoegd is de nakoming van zijn verbintenis uit te stellen totdat zijn wederpartij haar prestatie jegens hem heeft verricht, heeft een opschortingsrecht. Opschortingsbevoegdheden of opschortingsrechten zijn op verschillende plaatsen in het BW geregeld. Veelal zijn deze opschortingsrechten bijzondere regelingen van het in artikel 6:52 BW geregelde algemene opschortingsrecht.1 De uitoefening van het algemene opschortingsrecht is het onderwerp van dit proefschrift. Die uitoefening en de vragen die daarbij kunnen rijzen, illustreer ik aan de hand van het volgende voorbeeld, dat gebaseerd is op een krantenbericht.2

Het lijkt op het eerste gezicht een nogal begrijpelijke reactie van de autofabrikant. De autofabrikant is niet bereid om het volgsysteem te activeren, omdat Ritger de abonnementsprijs nog niet heeft betaald. Een dergelijke reactie op het uitblijven van de prestatie van de ander is misschien wel een uiting van wat ik een oerrechtsgevoel noem: zolang de één niet doet wat de ander wel van hem mag verlangen, behoeft de ander ook niet te doen wat diegene van hem vraagt.3

De autofabrikant schort de nakoming van zijn verbintenis tot het activeren van het volgsysteem op in verband met zijn vordering op Ritger tot betaling van de openstaande abonnementsprijs. Het bestaan van verbintenissen over en weer is een van de vereisten voor opschortingsbevoegdheid op grond van artikel 6:52 lid 1 BW. Tussen deze verbintenissen dient tevens een zeker verband te bestaan.4 Dit verband komt in artikel 6:52 lid 1 BW tot uitdrukking in het vereiste dat tussen de verbintenissen over en weer voldoende samenhang moet bestaan om opschorting te rechtvaardigen.5 Tussen de verbintenis tot betaling van de abonnementsprijs voor het volgsysteem en de verbintenis tot activering van dit systeem lijkt dit verband wel te bestaan. Het wordt minder voor de hand liggend om aan te nemen dat dit verband bestaat als de betalingsverplichting wel betrekking heeft op de auto, maar niet op het volgsysteem, of als die betalingsverplichting betrekking heeft op een andere auto. Bestaat de vereiste samenhang om opschorting te rechtvaardigen bijvoorbeeld ook tussen de verbintenis tot activering van het volgsysteem en een verbintenis tot betaling van een factuur voor door de autofabrikant uitgevoerde reparaties aan de gestolen auto? Of tussen die activeringsverplichting en een betalingsverplichting die betrekking heeft op een andere auto van Ritger?

Gesteld dat de autofabrikant opschortingsbevoegd is, kan hij van deze bevoegdheid gebruikmaken.6 De uitoefening van die bevoegdheid is evenwel niet onbegrensd.7 Bij de uitoefening daarvan dient rekenschap te worden gegeven van de gerechtvaardigde belangen van de wederpartij bij tijdige nakoming door de opschortingsbevoegde partij.8 Het vooralsnog uitblijven van de activatie van het volgsysteem raakt Ritger in zijn belangen, omdat hij daardoor zijn gestolen auto niet kan traceren. Dat behoeft echter op zichzelf nog niet in de weg te staan aan de uitoefening van een opschortingsrecht. Dit belang van Ritger bij nakoming door de autofabrikant zal waarschijnlijk bijdragen aan een door hem gevoelde stevige prikkel tot betaling van de openstaande abonnementsprijs. Op het geven van die prikkel is de uitoefening van het opschortingsrecht mede gericht.9 Maar in hoeverre speelt daarbij de verhouding tussen de hoogte van de openstaande abonnementsprijs en de vermoedelijk veel hogere waarde van de auto een rol?10 Of wat als ten tijde van de diefstal van de auto de echtgenote en twee zonen van Ritger nog in de auto zaten en met het traceren van de auto dus tevens een ontvoering kan worden opgelost?11 Het is niet ondenkbaar dat de autofabrikant onder die omstandigheden de nakoming van zijn verbintenis tot activering van het volgsysteem niet mag opschorten, ondanks dat Ritger de abonnementsprijs nog niet heeft voldaan.12