4.9 Het buiten werking stellen van statutaire bepalingen

[156] Het tijdelijk buiten werking stellen van statutaire bepalingen levert een gevarieerde verzameling onmiddellijke voorzieningen op. Met dit type maatregelen kunnen bevoegdheden tijdelijk worden ontnomen en kan besluitvorming mogelijk worden gemaakt of juist worden geblokkeerd. Deze voorzieningen worden hier in een afzonderlijke paragraaf samengebracht. Daarbij is meer gelet op hun gezamenlijke verschijningsvorm, namelijk die van een ingreep in de statutaire bepalingen, dan op het effect dat ze sorteren, de ene keer primair de bevoegdheden rakend en de andere keer voornamelijk de besluitvorming.

[157] Indien de Ondernemingskamer aan door haar benoemde functionarissen bepaalde bevoegdheden toebedeelt, kan dat gepaard gaan met het buiten werking stellen van statutaire bepalingen. Dat gebeurde bij Rokin87 B.V.1 De statuten hielden in dat voor een aantal bestuursbesluiten de goedkeuring van de algemene vergadering van aandeelhouders nodig was. De Ondernemingskamer schorste de bestuurder, benoemde een ander tot bestuurder en creëerde armslag voor deze functionaris door het statutaire goedkeuringsrecht van de algemene vergadering van aandeelhouders tijdelijk buiten werking te stellen.

Ook in de zaak Slotervaartziekenhuis werd een voorziening getroffen met het oog op noodzakelijke adequate besluitvorming door de tijdelijke bestuurder. Deze door de Ondernemingskamer benoemde bestuurder stond voor de keuze om een, al voor de enquêteprocedure gesloten, koopovereenkomst gestand te doen of te ontbinden. De Ondernemingskamer kon in (het betreffende stadium van) de enquêteprocedure niet vaststellen of daarbij toestemming of een ander besluit van de algemene vergadering van aandeelhouders (wettelijk of statutair) vereist was. Voor zover dat vereiste bestond, werd het bij wijze van onmiddellijke voorziening buiten werking gesteld.2

[158] In de zaak MKA-chirurgen werden de onmiddellijke voorzieningen getroffen om de verstoorde samenwerkingsrelatie tussen de vennootschap en een ziekenhuis te normaliseren en de interne verhoudingen te reguleren.3 Binnen de vennootschap was ernstige ruzie ontstaan tussen enerzijds twee aandeelhouders, tevens bestuurders, en anderzijds de derde aandeelhouder, tevens bestuurder. Constructieve besluitvorming bleek niet mogelijk.4 Er werd een bestuurder met beslissende stem benoemd, zonder wie MKA-chirurgen niet vertegenwoordigd kon worden. Verder werd bepaald, in afwijking van de statuten, dat alleen het bestuur beslist over het bijeenroepen van een algemene vergadering van aandeelhouders en de agenda kan bepalen.5 Dat kon dus niet zonder medewerking van de benoemde bestuurder.

[159] Tot slot is hier een voorbeeld van het buiten werking stellen van een statutaire bepaling met terugwerkende kracht. Over een samenwerkingsovereenkomst van een dochtervennootschap van Case Packing Sales Europe B.V. was een geschil met de samenwerkingspartner ontstaan.6 De aandelen waren verdeeld over een vader en zijn drie kinderen. De vader (en de moeder) en een van de kinderen (samen goed voor meer dan de helft van stemmen in de algemene vergadering van aandeelhouders) hadden een vertegenwoordiger van de samenwerkingspartner bij schriftelijke onherroepelijke volmacht gemachtigd om namens hen in een buitengewone algemene vergadering van aandeelhouders te stemmen over overgang van hun stemrecht op de samenwerkingspartner en over benoeming van aan de samenwerkingspartner gelieerde personen tot gevolmachtigde bestuurders van Case Packing Sales Europe B.V. De vader (en de moeder) riepen later de nietigheid van de volmacht in. De Ondernemingskamer betwijfelde of alle volmachtgevers zich de strekking van hun handelen hadden gerealiseerd en constateerde dat over de geldigheid, de omvang en de strekking van de volmacht verschillen van mening bestonden. Daardoor moest gevreesd worden voor ernstige conflicten in de algemene vergadering van aandeelhouders indien de gevolmachtigde daaraan zou deelnemen. Bij wijze van onmiddellijke voorziening werd de statutaire bepaling, die inhield dat een aandeelhouder bij schriftelijk gevolmachtigde de algemene vergadering van aandeelhouders kan bijwonen en daarin het woord kan voeren, buiten werking gesteld, met terugwerkende kracht tot vóór de datum waarop de volmacht was verleend.7