3.3.2.1.2 Feitelijke ondergeschiktheid

Ontvangt een natuurlijk persoon geen loon voor zijn activiteiten op grond van een arbeidsovereenkomst (lees: geen juridische ondergeschiktheid), dan dient naar het oordeel van het Hof van Justitie getoetst te worden of feitelijk sprake is van ondergeschiktheid.1 Hiertoe dient onderzocht te worden of sprake is van ondergeschiktheid ten aanzien van de arbeids- en bezoldigingsvoorwaarden en de verantwoordelijkheid van de (feitelijke) werkgever. In het Commissie/Nederland-arrest toetst het Hof van Justitie de ondergeschiktheid integraal.2 Deze benadering heeft als nadeel dat niet geëxpliciteerd wordt welke omstandigheden voor welke ondergeschiktheidsvoorwaarde relevant (kunnen) zijn. Om die reden meen ik dat een toets aan de afzonderlijke ondergeschiktheidsvoorwaarden de voorkeur heeft, zoals het Hof na het Commissie/Nederland-arrest ook heeft gedaan.3 In de volgende paragrafen komt achtereenvolgens aan bod wanneer bij activiteiten die een natuurlijk persoon tegen vergoeding verricht sprake is van ondergeschiktheid ten aanzien van de arbeids- en bezoldigingsvoorwaarden en de verantwoordelijkheid van de werkgever.