5.4.4.2.2 Moet een erbij behorend terrein onbebouwd zijn?

Uit de in de parlementaire geschiedenis genoemde voorbeelden (zie paragraaf 5.4.4.2.1) zou afgeleid kunnen worden dat een erbij behorend terrein onbebouwd moet zijn. Ook in het beleid van de Staatssecretaris van Financiën en de literatuur wordt hiervan uitgegaan.1 Het uniebegrip ‘bijhorend terrein’ alsmede de Nederlandse definitie van dit begrip in art. 11 lid 5, onderdeel c Wet OB (‘(een) terrein’) dwingen echter niet tot die conclusie. Zoals in paragraaf 5.4.4.2.1 is gememoreerd, heeft Hof Amsterdam de aanwezigheid van ‘bijgebouwen’ geen belemmeringen geacht voor de kwalificatie als bijbehorend terrein.2 De Hoge Raad lijkt in het ‘Golfbaan I-arrest’ echter uit te gaan van een andere rechtsopvatting, aangezien hij hierin oordeelt dat ‘ongeacht de omvang van het bouwwerk of de bouwwerken en ongeacht de verhouding tussen het bebouwde gedeelte en het onbebouwde gedeelte van het terrein, het onbebouwde gedeelte ‘erbij behorend terrein’ kan zijn in de zin van art. 11 lid 5, onderdeel c Wet OB’.3 Hierbij dient overigens te worden opgemerkt dat de Hoge Raad van oordeel is dat een bouwwerk dat dienstbaar is aan de grond, zoals een drainagebuis of een hek rond een weiland, of verwaarloosbare bebouwing, zoals een fundering of transformatorhuisje, niet aan de kwalificatie als onbebouwde grond (en dus een bijbehorend terrein) in de weg staat.4

De uitspraak van Hof ’s Hertogenbosch in de ‘hertenkamp-zaak’ lijkt door dit arrest van de Hoge Raad dan ook achterhaald.5 In deze zaak ging het om de levering van een afgesplitst perceel met daarop een dierenverblijf (een houten schuilhut van circa 25 m²), een betonnen vijver (circa 30 m²) en een opslagschuurtje (circa 15 m²). Dit perceel functioneerde samen met een ander perceel als één (omheind) hertenkamp met een totale oppervlakte van 3700 m². Hoewel het dierenverblijf en de opslagschuur volgens het hof kwalificeren als een gebouw, merkt het hof de rest van dit perceel niet aan als een terrein dat behoort bij deze opstallen. Volgens het hof behoort dit terrein naar maatschappelijke opvattingen niet bij de opstallen en is het onbebouwde terrein ook niet dienstbaar aan de opstallen. Niet kan worden gezegd dat het onbebouwde terrein opgaat in de functie van het dierenverblijf en/of de opslagschuur. Naar mijn mening had het hof het gehele perceel aan moeten merken als een onbebouwd terrein, omdat de bouwwerken dienstbaar zijn aan de grond. Het laat zich althans moeilijk indenken dat deze bouwwerken zelfstandige betekenis hebben.6

Dat het begrip ‘bijbehorend terrein’ in Nederland beperkt wordt tot onbebouwde terreinen kan naar mijn mening leiden tot een resultaat dat in strijd is met art. 135 lid 1, onderdeel j Btw-richtlijn. Dit laat zich het beste illustreren aan de hand van een voorbeeld. Stel dat een perceel grond wordt geleverd met daarop een oude woning met een tuin en een nieuwe garage. Is in dat geval sprake van de levering van een oude woning met bijbehorend (deels bebouwd en deels onbebouwd) terrein? Of kan de grond niet volledig als een bij de woning behorend terrein worden beschouwd, omdat hierop een nieuwe garage staat die niet dienstbaar is aan de tuin, maar aan de woning? Indien onverkort zou worden vastgehouden aan de eis dat een bijbehorend terrein onbebouwd moet zijn, dan is in dit voorbeeld sprake van een levering die deels vrijgesteld (oude woning met bijbehorende tuin) en deels belast (nieuwe garage, evt. met bijbehorende oprit) is. Hierbij merk ik, wellicht ten overvloede, op dat de vraag of sprake is van een bijbehorend terrein pas opkomt nadat vastgesteld is dat de vastgoedtransactie kwalificeert als één of meerdere leveringen van een gebouw (zie paragraaf 5.4.1).7 Op grond van het Stadion Amsterdam-arrest van het Hof van Justitie dient een (onsplitsbare) levering van het gebouw en het bijbehorend terrein óf belast óf vrijgesteld te zijn.8 Een levering die deels vrijgesteld en deels belast zou zijn, staat ook haaks op het Breitsohl-arrest op grond waarvan de levering een gebouw en een terrein die niet van elkaar te scheiden zijn voor de toepassing van (thans) art. 135 lid 1, onderdeel j Btw-richtlijn als een eenheid moet worden behandeld (zie paragraaf 5.4.1).9

Naar mijn mening dient voor de kwalificatie als ‘bijbehorend terrein’ beslissend te zijn of dit terrein al dan niet zelfstandigheid bezit (zie paragraaf 5.4.4.2.1).10 Het enkele feit dat op een terrein een (bij)gebouw staat, zoals een schuur of garage, brengt niet automatisch met zich dat dit (bebouwde) terrein los van het (hoofd)gebouw wordt of kan worden gebruikt. Op grond van de wettelijke definitie van het begrip ‘erbij behorend terrein’ is deze (richtlijnconforme) uitleg ook mogelijk. Het beslissend achten van de zelfstandigheid van het terrein sluit naar mijn mening ook aan bij de maatschappelijke opvattingen. De Hoge Raad acht de maatschappelijke opvattingen beslissend voor het antwoord op de vraag of een fysiek gescheiden bouwwerk dan wel een deel van een gebouw zich leent voor zelfstandig gebruik.11 Ook in andere belastingen in Nederland wordt die ‘zelfstandigheidsbenadering’ (daarom?) toegepast. Zo worden aanhorigheden bij een woning – de onroerende zaak die behoort bij de woning, in gebruik is bij de woning en dienstbaar is aan de woning12 – voor de eigenwoningregeling in de inkomstenbelasting13 en voor de ‘startersvrijstelling’ en het verlaagde tarief voor de verkrijging van (bepaalde) woningen in de overdrachtsbelasting14 niet als zelfstandige onroerende zaken, maar als een onderdeel van de woning beschouwd. Hoewel hieraan voor de btw geen doorslaggevende betekenis toekomt, is dit een aanwijzing dat ook een bebouwd terrein een eenheid met het hoofdgebouw kan vormen en daarom als een bij dit gebouw behorend terrein moet worden aangemerkt.