16.7.4.2 Verantwoording en toezicht binnen het bestuur

Naar Nederlands recht gelden de beginselen van collegiaal bestuur en collectieve verantwoordelijkheid. Deze beginselen houden in dat een meerhoofdig bestuur de bestuurstaken gezamenlijk vervult en gezamenlijk verantwoordelijk is voor de uitvoering daarvan.1 De wet kent de bestuursbevoegdheden in beginsel toe aan het bestuur als college en niet aan individuele bestuurders. Voorts dient besluitvorming in het bestuur de vrucht van onderling overleg te zijn2 en wordt besloten bij meerderheid van stemmen. Bedoelde beginselen staan echter niet in de weg aan een taakverdeling, maar een dergelijke taakverdeling kan een bestuurder niet ontslaan van zijn verantwoordelijkheid voor een bepaald beleidsonderdeel.3 Een taakverdeling leidt hooguit tot een beperking van die verantwoordelijkheid.4 Delegatie van de bestuurstaken is niet mogelijk, nu art. 2:129/239 lid 1 BW de bestuurstaak dwingendrechtelijk aan het bestuur als college opdraagt.5 Daarnaast behoren bepaalde onderdelen van het beleid tot het taakgebied van alle bestuurders, in het bijzonder waar het gaat om het financiële beleid.6

De tijdelijke bestuurder draagt dus verantwoordelijkheid voor de taakvervulling door de (niet geschorste) bestuurders en vice versa.

Ten aanzien van vennootschappen waarbij de ondernemingskamer geen tijdelijke bestuurders heeft aangesteld, geldt dat de bestuurders toezicht op elkaar moeten houden en dat bestuurders derhalve verantwoording aan elkaar afleggen.7 Dit is met name aan de orde, indien bestuurstaken niet gezamenlijk worden verricht, maar indien deze behoren tot het taakgebied van een of meer bestuurders. De andere bestuurders moeten zich er dan van (kunnen) vergewissen dat de desbetreffende taken naar behoren worden uitgevoerd.8 Verricht een bestuurder zijn taak niet behoorlijk dan moeten zijn medebestuurders ingrijpen.9

Deze plicht rust mijns inziens in beginsel ook op tijdelijke bestuurders. Mogelijk brengt het feit dat zij zijn aangesteld door de ondernemingskamer en veelal wat verder afstaan van de dagelijkse gang van zaken10 zelfs mee dat van tijdelijke bestuurders mag worden verwacht dat zij meer werk maken van hun toezichthoudende taken dan gewone bestuurders. Maar tegelijk geldt dat de gewone bestuurders mijns inziens terughoudend moeten zijn met het uitoefenen van toezicht op tijdelijke bestuurders. Bij het bepalen van wat het beginsel van collegiaal bestuur in een concreet geval inhoudt, dient rekening te worden gehouden met de redenen voor de aanstelling van de tijdelijke bestuurders. Voorts geldt dat, indien meningsverschillen bestaan over het functioneren van de tijdelijke bestuurder, dit niet mag leiden tot veelvuldig corresponderen. In plaats daarvan dienen de gewone bestuurders zich tot de ondernemingskamer te wenden.11

De ondernemingskamer is van oordeel dat bijzonder omstandigheden kunnen meebrengen dat de tijdelijke bestuurder slechts beperkte informatie over zijn functioneren hoeft te delen met zijn medebestuurders. In de Delco Participation-beschikking12 bestond tussen de gewone bestuurders een groot verschil van mening over de vraag of tegen bepaalde zakenpartners/debiteuren procedures moesten worden gevoerd. Aan het verzoek om onmiddellijke voorzieningen te treffen werd mede ten grondslag gelegd dat een van deze bestuurder de wederpartij in de desbetreffende procedures hielp en de procedure frustreerde. De ondernemingskamer stelde tijdelijk een bestuurder aan. Het was de taak van deze bestuurder om het procesbeleid te bepalen. Daar voegde de ondernemingskamer aan toe dat het de tijdelijke bestuurder vrij stond om te bepalen in welke mate hij informatie wilde delen met zijn medebestuurders. Dat oordeel is in zoverre juist dat de ondernemingskamer de tijdelijke bestuurder geen instructies kan geven, dus ook niet kan bepalen welke informatie hij moet delen.13 Dat neemt niet weg dat een behoorlijke taakvervulling in voorkomende gevallen kan meebrengen dat de medebestuurders geïnformeerd worden over de procedure.14

Wel staat de vraag nog open, of door middel van tijdelijk afwijken van de statuten het beginsel van collegiaal bestuur opzij kan worden gezet. Omdat dit beginsel onder meer is vastgelegd in het dwingendrechtelijke art. 2:9 BW, zou daarvoor vereist moeten zijn dat onverkorte toepassing daarvan in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van de redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. Ik acht het niet onaanvaardbaar dat de gewone bestuurders enige controle kunnen uitoefenen op de activiteiten van de tijdelijke bestuurder, hoewel ik onderken dat het voordelen heeft indien de tijdelijke bestuurder zijn collega’s buiten de besluitvorming laat en niet informeert.