3.3.8 Huurvorderingen en vruchten in het algemeen

De pandgebruiker gold als bezitter van het onderpand. Uit dit bezit vloeide voort dat de pandgebruiker de vruchten kon trekken en eigenaar werd van de vruchten die hij trok.1 Huurvorderingen kwalificeerden als burgerlijke vruchten van een onroerende zaak.2 De pandgebruiker was dus bevoegd om deze huurvorderingen te innen, zelfs als zij niet voortvloeiden uit een huurovereenkomst waarbij de pandgebruiker partij was. Het bezit van de pandgebruiker bracht mee dat de inningsbevoegdheid van de huurvorderingen overging van de pandgever op de pandgebruiker.3

Volgens Donellus was de pandgebruiker bevoegd tot de inning van wat voor huurvorderingen dan ook uit verhuur van in pand gegeven gebouwen.4 Volgens Donellus was de pandgebruiker dus bevoegd huurvorderingen te innen, ongeacht de rechtsverhouding waaruit zij voortvloeiden. Dit betekende dat de pandgebruiker bevoegd was huurvorderingen te innen die voortvloeiden uit een overeenkomst tussen de pandgever-verhuurder en de huurder.

Deze stelling vond steun in verschillende lokale rechtspraktijken. Als een pandrecht tot stand kwam op een reeds verhuurd goed, werd de pandgebruiker bevoegd om de voor die zaak verschuldigde huurvorderingen te innen.5 Hetzelfde gold overigens voor andere verplichtingen van derden ten aanzien van het verpande goed.6

Voor de pandgebruiker was een reeds verhuurd goed een aantrekkelijk zekerheidsobject. Het zekerheidsobject gaf in de vorm van huurpenningen een constante periodieke waarde. De pandgebruiker hoefde voor deze huurpenningen bovendien nauwelijks werkzaamheden te (laten) verrichten: hij hoefde de huur alleen maar te innen. Deze voordelen had de pandgebruiker niet bij andere zekerheidsobjecten, zoals akkers. De pandgebruiker moest een akker jaarlijks bewerken of laten bewerken. Bovendien was het onzeker hoeveel de oogst van de akker jaarlijks zou opbrengen.7

Dat de pandgebruiker van een verhuurde zaak bevoegd was huurvorderingen te innen, vloeide in het ius commune overigens niet voort uit D. 20,1,20 (Ulpianus). Zoals ik betoogde in §2.4.7, is het mogelijk dat deze tekst zag op een recht van pandgebruik op een verhuurd gebouw. De pandgebruiker kon dus de huurvorderingen voor dit gebouw innen op grond van zijn recht van pandgebruik. Volgens Bartolus en Cuiacius ging D. 20,1,20 echter niet over een recht van pandgebruik, maar over een pandrecht op vorderingen.8