4.2.4 Friedman

Bij andere economen uit de Chicago School was de grens tussen normatieve opvattingen en ideologie niet altijd even scherp te trekken. De econoom Friedman is een goed voorbeeld. Zijn belangrijkste wetenschappelijke werk is gelegen op het terrein van de monetaire economie. Net als Hayek publiceerde Friedman ook boeken en artikelen die eerder persoonlijke politieke beschouwingen dan economische wetenschappelijke analyses behelsden. Hierdoor voorzag Friedman enerzijds zijn economisch werk van een politiek-ideologische achtergrond, terwijl hij anderzijds ook via zijn politieke beschouwingen een breder publiek bereikte voor zijn economisch werk. Ook binnen de University of Chicago was Friedman een invloedrijk persoon die met zijn opvattingen in belangrijke mate gestalte gaf aan het normatief fundament van de Chicago School.1

Friedman’s meest invloedrijk politiek-economisch werk was het boek Capitalism and Freedom dat in 1962 verscheen.2 In dit boek zette Friedman zijn visie op de verhouding tussen markt en overheid voor uiteenlopende thema’s uiteen. Anders dan Coase, die stelde dat de rol van de overheid in beginsel beperkt zou moeten zijn maar hier meteen aan had toegevoegd dat niet duidelijk was hoe beperkt deze rol precies zou moeten zijn, had Friedman wel een expliciete normatieve visie op wat in algemene zin de rol van de overheid zou moeten zijn: “The existence of a free market does not of course eliminate the need for government. On the contrary, government is essential both as a forum for determining the ‘rules of the game’ and as an umpire to interpret and enforce the rules decided on. What the market does is to reduce greatly the range of issues that must be decided through political means, and thereby to mimimize the extent to which government need participate directly in the game.”3 In de visie van Friedman zou de rol van de overheid dienstbaar moeten zijn aan de markten door zich tot het faciliteren van het vrije marktmechanisme te beperken. Hij pleitte dan ook voor de toepassing van het vrije marktmechanisme op zoveel mogelijk maatschappelijke terreinen, ook waar het ging om klassieke overheidstaken zoals onderwijs en sociale zekerheid. Hoewel Friedman zelf zijn opvattingen – net als Hayek4 – blijkens de inleiding van Capitalism and Freedom in de klassiek-liberale traditie plaatste,5 worden zijn ideologische opvattingen tegenwoordig eerder tot de stroming van het libertarisme gerekend.6

Over de werking van markten lijkt Friedman dezelfde normatieve uitgangspunten als Coase te hebben aangehangen, namelijk de natuurlijke werking van markten van Smith en het idee van het nastreven van het rationele eigenbelang door marktparticipanten van Bentham. Dit wordt onder meer duidelijk in een passage van Friedman over de maatschappelijke rol van het bedrijfsleven: “The view has been gaining widespread acceptance that corporate officials and labor leaders have a ‘social responsibility’ that goes beyond serving the interest of their stockholders or their members. This views shows a fundamental misconception of the character and nature of a free economy. In such an economy, there is one and only one social responsibility of business – to use its resources and engage in activities designed to increase its profits so long as its stays within the rules of the game, which is to say, engages in open and free competition, without deception or fraud. (…) It is the responsibility of the rest of us to establish a framework of law such that an individual pursuing his own interest is, to quote Adam Smith again, ‘led by an invisible hand to promote an end which was no part of his intention. (…)’ Few trends could so thoroughly undermine the very foundations of our free society as the acceptance by corporate officials of a social responsibility other than to make as much money for their stockholders as possible. This is a fundamentally subversive doctrine.”12 Friedman’s opvatting over de maatschappelijke verantwoordelijkheid van ondernemingen zou later ook in de publieke opinie een belangrijke rol gaan spelen.13