9. Grensoverschrijdende kavelruil: ‘out of the (lig)box’

Na de rechtsvergelijkende uitstap naar onze ooster- en zuiderburen, gevolgd door een Europese excursie, is er aan het einde van deze agrarische reis een kort bezoek aan het fenomeen ‘grensoverschrijdende kavelruil’ ingepland. De vergelijking van de diverse nationale ‘kavelruilstelsels’ mondt uit in een verkennend onderzoek naar de toepassing van het kavelruilinstrument ‘over de landsgrenzen heen’. De vraag die in dit kader gesteld wordt is of het mogelijk is om, los van alle nationale rechtssystemen, een kavelruil over de landsgrenzen heente verrichten. Een doelmatige inrichting en daarmee betere verkaveling van het landelijk gebied houdt immers niet op bij de landsgrenzen. Ik concentreer mij daarbij op kavelruil binnen de onderzochte driehoek Nederland, Vlaanderen en Nordrhein-Westfalen.

Tijdens het verzamelen van literatuur voor dit onderzoek (welke literatuur zich overigens kenmerkt door aanzienlijke schaarsheid: er is tot op heden geen juridisch- wetenschappelijk artikel over grensoverschrijdende kavelruil gepubliceerd), stuitte ik op een publicatie van de DLG, waarin gewag werd gemaakt van de gemaakte afspraken tussen de DLG en zijn Duitse tegenhanger Dezernat 33 für Bodenordnung in Nordrhein Westfalen inzake een ‘landsgrensoverschrijdende’ kavelruil ten behoeve van de beek de Slinge, tussen Winterswijk en Stadtlohn.1 In de publicatie wordt onder meer gemeld dat DLG al sinds 2008 samenwerkt met de Iandinrichtingsdiensten in Vlaanderen (de Vlaamse Landmaatschappij) en Nordrhein-Westfalen. Een duidelijkere stimulans om het verkennend onderzoek naar een grensoverschrijdende kavelruil tussen gemelde gebieden als ‘toetje’ op te nemen binnen het bestek van dit onderzoek kon de onderzoeker zich niet wensen. Een afsluitend citaat uit de DLG-publicatie geeft de sfeer van deze ‘primeur’ op internationaal verkavelingsterrein duidelijk weer:

Ik zal trachten de (wellicht enigszins vermoeide) kavelruil-reiziger tijdens de laatste stadia van de reis in een dergelijke internationale warme sfeer te brengen.

Enige reserves en nuanceringen zijn bij het verrichten van een dergelijk (voor) onderzoek op voorhand onontbeerlijk. Vooreerst moet gezegd worden dat zowel van de lezer als van de onderzoeker in dit stadium van de reis een zekere mate van ‘out of the box denken’ gevraagd wordt. Voorts zal de grensoverschrijdende kavelruil vooral als ‘gedachtenexperiment’ worden benaderd, waarbij niet, althans nauwelijks, zal worden stilgestaan bij de praktische onmogelijkheden van een dergelijk concept (Europese subsidies die per lidstaat worden verstrekt, onderscheid in kadastrale verwerking per land, territoriale heffingsbevoegdheid van de diverse naties op Fiscaal terrein, et cetera). Ten slotte heeft dit onderzoek een zeer verkennend karakter: enkel de mogelijkheid van een (lands)grensoverschrijdende kavelruil wordt onderzocht. Of een dergelijke kavelruil ook praktisch toepasbaar en daadwerkelijk te realiseren is, valt buiten het bestek van dit onderzoek. Dit zal (wellicht) in een separaat (vervolg) onderzoek nader moeten worden bestudeerd.