5.5 Conclusie

In dit hoofdstuk stond de betekenis van de hoedanigheid van ondernemer voor het daads- en daderschapscriterium centraal. Het is de vraag welke ruimte de rechter heeft om de hoedanigheid van ondernemer mee te wegen bij het vaststellen van daad en daderschap. Voor de vaststelling van de kwalitatieve aansprakelijkheid is een gedraging, en daarmee daderschap, niet vereist. Aansprakelijkheid bestaat wel voor een onrechtmatige toestand indien de aangesproken partij een zekere kwaliteit heeft. In veel gevallen gaat het dan om een bedrijfsmatige kwaliteit. Voor aansprakelijkheid op grond van onrechtmatige daad is wel een gedraging en daderschap vereist. De hoedanigheid van ondernemer weegt mee bij de concretisering van het daderschapscriterium (de verkeersopvattingen). Het effect hiervan is een relativering van het daderschapscriterium. Dit houdt in dat gewicht wordt toegekend aan omstandigheden die weinig met de gedraging of de persoon van de fysiek verrichter te maken hebben, maar meer met de bedrijfsmatige hoedanigheid van de laedens. Het gaat dan bijvoorbeeld om: de omstandigheid dat de gedraging past binnen de normale ondernemingsactiviteiten; de omstandigheid dat de rechtspersoon profijt heeft gehad van de gedraging; en de aard van de rechtspersoon, met name de interne structuur en omvang van de organisatie. Een relativering van het daderschapsvereiste is ook terug te zien bij de vaststelling van daderschap bij ‘structurele fouten’. Ter rechtvaardiging van de kanalisering van de kwalitatieve aansprakelijkheid naar ondernemers en ter rechtvaardiging van de relativering van het daderschap in het kader van art. 6:162, heb ik het ondernemersrisicobeginsel geïntroduceerd. Het ondernemersrisicobeginsel is geïnspireerd door de Amerikaanse enterprise liability-gedachte, maar moet hier wel van worden onderscheiden. Het ondernemersrisicobeginsel is een uitvloeisel van de distributieve rechtvaardigheid en vormt een samenstel van bepaalde risicobeginselen, die samenhangen met de hoedanigheid van ondernemer.