8.3.4 Analoge toepassing van de pandrechtbepalingen op zekerheidseigendom

De precieze werking van zekerheidseigendom was geen uitgemaakte zaak.1 In het arrest Boerenleenbank Hazerswoude/Los heeft de Hoge Raad een nadere invulling gegeven aan de werking van zekerheidseigendom in faillissement.2 Het college heeft geoordeeld dat de bepalingen uit de Faillissementswet over pand- en hypotheekrecht analoog van toepassing waren op zekerheidseigendom. Verschillende auteurs hebben de analoge toepassing van de regels van pand- en hypotheekrecht ook buiten het faillissementsrecht bepleit.3 Zo werd bepleit dat de schuldeiser verplicht was de zaak in het openbaar te verkopen, indien de schuldenaar in verzuim kwam.4 Het stond ter discussie of een zekerheidseigenaar bij een executieverkoop af mocht wijken van de dwingendrechtelijke bepalingen van het pandrecht.5 Sommige auteurs beschouwden zekerheidseigendom evenals het pandrecht als een accessoir recht.6 Indien de verzekerde vordering was voldaan, viel de eigendom volgens hen automatisch terug aan de schuldenaar; een retro-overdracht was niet vereist.7 In het arrest Nijverdal Ten Cate/Wilderink q.q. heeft de Hoge Raad echter geoordeeld dat zekerheidseigendom niet accessoir is, maar dat partijen wel de vrijheid hebben om eigendom onder ontbindende voorwaarde over te dragen.8

De vordering waarvoor een schuldeiser eigendom tot zekerheid overdroeg, kon ook toekomstig zijn. Een specifieke aanduiding was niet vereist. De Hoge Raad heeft in 1953 geoordeeld dat ‘te zijner tijd, aan de hand van de overeenkomst – en, zo nodig van de wet, in het bijzonder van de artt. 1374 en 1375 B.W. – moet kunnen worden vastgesteld, tot zekerheid van welke schulden het op de in eigendom overgedragen zaken verleende recht van verhaal strekt.’9 In deze zaak had de schuldenaar eigendom tot zekerheid overgedragen voor al hetgeen zijn schuldeiser uit welke hoofde ook te eniger tijd van de schuldenaar te vorderen zou hebben.