8.3.2 Het gebruik van de eigendomsoverdracht tot zekerheid om het vereiste van machtsverschaffing te omzeilen

Schuldeisers die ‘slechts’ geld ter beschikking stelden of onvoldoende zekerheid vonden in de door hen onder eigendomsvoorbehoud ‘geleverde’ zaken, bedongen dat de schuldenaar zaken in eigendom overdroeg aan de schuldeiser tot zekerheid van terugbetaling.1 Deze zekerheidsoverdracht ging terug op de Romeinsrechtelijke fiducia cum creditore contracta en was in Nederland in de belangstelling komen te staan nadat het Duitse Reichsgericht in 1904 de zekerheidsoverdracht had erkend als een geldig zekerheidsrecht naast het wettelijk geregelde vuistpandrecht.2 Het voordeel van een eigendomsoverdracht boven het in vuistpand geven van een roerende zaak was dat de levering constituto possessorio kon geschieden, waardoor de schuldenaar de overgedragen zaken (in bruikleen) onder zich mocht houden. Deze leveringswijze, waarbij de bezitter verklaart voor de verkrijger te gaan houden, heeft de Hoge Raad in 1885 erkend.3

De titel die de aan de zekerheidsoverdracht ten grondslag lag, omschreven partijen nu eens als een koopovereenkomst dan weer als een ‘overdracht tot zekerheid’. De overeenkomst tussen partijen bepaalde tevens dat als de schuldenaar de verzekerde vordering had voldaan, de schuldeiser de zaak moest overdragen aan de schuldenaar of dat eigendom automatisch terugviel aan de schuldenaar. Kwam de schuldenaar echter in verzuim, dan mocht de schuldeiser de bruikleen opzeggen, de zaak opeisen bij de schuldenaar, als eigenaar verkopen en zich verhalen op de opbrengst.