2.9.2 Toonderaandelen

Een specifieke regeling is in artikel 2:183 lid 4 BW opgenomen in verband met het feit dat bij rechtsvormwijziging van een naamloze vennootschap in een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid de situatie zich kan voordoen dat de naamloze vennootschap aandelen aan toonder kent. Aangezien een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid geen aandelen aan toonder kent, geeft de wet geeft aan dat een aandeelhouder, een vruchtgebruiker en een pandhouder de aan een aandeel verbonden rechten niet kan uitoefenen, zolang zij niet in het aandeelhoudersregister1 zijn ingeschreven. Voor zover aandeelbewijzen zijn uitgegeven, vindt geen inschrijving plaats dan tegen afgifte van de aandeelbewijzen aan de vennootschap. Houders van aandelen aan toonder dienen zich daarom met hun toonderstukken te melden bij de vennootschap om zich in te laten schrijven in het aandeelhoudersregister.

Wat is het rechtsgevolg van levering van toonderaandelen na rechtsvormwijziging maar voor inschrijving van de aandeelhouder in het aandeelhoudersregister? Deze situatie deed zich voor bij Ford Capital B.V. bij een uitkoopprocedure waarbij terecht alle onbekende houders van voormalige aandelen aan toonder waren gedagvaard. Een naamloze vennootschap werd van rechtsvorm gewijzigd in een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid waarbij ter gelegenheid van de rechtsvormwijziging de bestaande toonderaandelen aandelen op naam werden. Aandelen werden overgedragen nadat de rechtsvormwijziging in een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid had plaatsgevonden conform de leveringswijze van toonderaandelen.

De Ondernemingskamer2 stelt dat in beginsel na de rechtsvormwijziging overdracht van de aandelen dient te geschieden op de voor aandelen op naam voorgeschreven wijze, zodat niet kan worden volstaan met de overdracht van het aandeelbewijs van het aandeel aan toonder. Anderzijds strookt het niet met het toonderkarakter van aandelen aan toonder in een naamloze vennootschap om aan te nemen dat aan de overdracht van deze aandelen nadere eisen zouden worden gesteld als gevolg van een rechtshandeling die niet kenbaar is uit het betrokken toonderpapier. Deze twee beginselen botsen met elkaar en de vraag is dan welk beginsel voorrang heeft. De Ondernemingskamer geeft aan dat het toonderkarakter voorrang geniet. Reden daarvoor is dat de Ondernemingskamer het onaanvaardbaar acht dat aan de verkrijger van toonderaandelen in een vroegere naamloze vennootschap maar nu besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid de rechtsvormwijziging ten detrimente van zijn recht op het aandeel zou kunnen worden tegengeworpen. In elk geval in het onderhavige geval was niet gesteld of gebleken dat de houder van de toonderaandelen op de hoogte was van de rechtsvormwijziging.

De Ondernemingskamer maakt onderscheid tussen de rechten uit het aandeel (zoals dividend), waarop artikel 2:183 lid 4 BW doelt en de rechten op het aandeel (de rechthebbende), wat in het onderhavige geding aan de orde was. Met Slagter3, Van der Grinten4 en Huizink5 ben ik van mening dat deze opvatting van de Ondernemingskamer onjuist is. Het aandeel aan toonder eindigt met het verlijden van de akte van rechtsvormwijziging. Het toonderstuk houdt vanaf dat moment op waardepapier te zijn met daaraan verbonden uitoefenbare rechten. Het verkrijgt weer waarde met uitoefenbare rechten wanneer de houder van het toonderaandeel zich heeft gemeld bij het bestuur van de vennootschap en zich heeft laten inschrijven in het aandeelhoudersregister.6 Indien een aandeelhouder na inschrijving als aandeelhouder in het aandeelhoudersregister een aandeel wenst over te dragen, dient de blokkeringsregeling van de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid nageleefd te worden.7 Vorenstaande probleem zal zich bij beursvennootschappen nauwelijks meer voordoen aangezien toonderstukken vrijwel altijd in een Global Certificate8 verwerkt zijn en er dus steeds minder fysieke stukken in omloop zijn.

Ik merk hierbij op dat elke rechtsvormwijziging wordt ingeschreven in het handelsregister, een openbaar register. De houder van de toonderaandelen had door raadpleging van het handelsregister van de rechtsvormwijziging op de hoogte kunnen zijn. In de praktijk zal het geen probleem opleveren aangezien een vennootschap veelal niet weet wie houders van de toonderaandelen zijn. Indien na rechtsvormwijziging in een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid een houder van een toonderaandeel zijn toonderstuk onderhands overdraagt aan een derde waarna deze derde zich meldt bij de vennootschap, zal deze als houder van een aandeel op naam ingeschreven worden in het aandeelhoudersregister van de besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid.

De vraag is wat er gebeurt met toonderaandelen die niet gemeld worden bij de vennootschap, bijvoorbeeld omdat de houder van de toonderaandelen niet weet dat hij in het bezit is van toonderstukken. Na het verlijden van de akte van rechts-vormwijziging is sprake van een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid die slechts aandelen op naam kent en geen aandelen aan toonder kan hebben. De rechten verbonden aan aandelen aan toonder kunnen niet meer uitgeoefend worden na het passeren van de akte van rechtsvormwijziging. Daarnaast kunnen de rechten die een houder van toonderaandelen heeft, niet zonder meer vervallen. Ik meen dat op het moment van het verlijden van de akte van rechts-vormwijziging deze toonderaandelen van rechtswege converteren in aandelen op naam.9 De houder van deze geconverteerde toonderaandelen kan zijn rechten verbonden aan de omgezette aandelen echter pas uitoefenen nadat hij door het bestuur van de vennootschap is ingeschreven in het aandeelhoudersregister.