2.11 Slotbeschouwingen

76. Uit mijn analyse van de verpanding van aandelen komt naar voren dat er bij vestiging aan een boel aspecten moet worden gedacht. Als de pandgever en de pandhouder de verpanding niet goed doordenken en niets regelen, dan leidt dat mogelijk tot een pandrecht dat niet aansluit bij de door hen beoogde rechtsverhouding. De pandhouder is dan al vóór verzuim inningsbevoegd ter zake van bijvoorbeeld het dividend dat de pandgever van tijd tot tijd ontvangt, en na verzuim steeds onbevoegd om het stemrecht uit te oefenen. Wanneer het pandrecht wordt gevestigd in het kader van bedrijfsfinanciering, dan zal dat ongunstig uitpakken voor zowel de pandhouder als de pandgever. Ook in de executiefase kan het ‘standaard’ pandrecht op aandelen onhandig blijken. Is er bijvoorbeeld sprake van een derdenpand – en bij aandelenverpanding zijn er allerlei situaties waarin dat voor de hand ligt – dan kunnen de regels rondom subrogatie en het keuzerecht van deze derde de executieverkoop van de aandelen in de weg staan (§2.10.3). Aandelenverpanding is dus vooruitkijken.

77. Omdat het pandobject nauw verweven is met een vennootschap, zijn er allerlei niet-vennootschapsrechtelijke en niet-vermogensrechtelijke kwesties waarmee de pandgever en de pandhouder rekening moeten houden bij de verpanding van aandelen. Zo kan aandelenverpanding wanneer de vennootschap een onderneming heeft de overdracht inhouden van de zeggenschap over de onderneming (§2.10.6). Daarnaast kan de overgang van het stemrecht aan de pandhouder een eventuele fiscale eenheid verbreken waarvan de pandgever deel uitmaakt (§3.3.6), en in bijzondere gevallen ervoor zorgen dat de pandhouder verplicht raakt om de financiële gegevens van de vennootschap te consolideren in haar jaarrekening (§3.3.5). Voorts kan de verpanding van aandelen met overgang van het stemrecht aan de pandhouder financieelrechtelijke consequenties hebben (§3.3.7). Hieruit blijkt mijns inziens duidelijk dat voorafgaand aan aandelenverpanding de pandgever en de pandhouder tijdig een brede analyse zouden moeten maken van de gevolgen van aandelenverpanding en aanvullende afspraken moeten maken (§2.10.1). De verpanding van aandelen vergt dat partijen verder kijken dan het burgerlijke recht lang (of breed) is.

78. Sinds 1992 is de tussenkomst van een notaris verplicht bij de verpanding van aandelen.1 De wetgever heeft dat nodig geacht met het oog op de rechtszekerheid en de bestrijding van fraude (§2.4). Uit mijn analyse blijkt dat zijn tussenkomst voor de partijen bij verpanding in vele opzichten meer dan gelegen komt. Er kan bij de verpanding van aandelen namelijk van alles misgaan. Vragen die rijzen zijn bijvoorbeeld: worden de partijen wel juist vertegenwoordigd? En zijn de aandelen wel geschikt voor verpanding? Het is dan nuttig dat er een onafhankelijke en onpartijdige deskundige is, die zulke kwesties controleert. Ook is het gerechtvaardigd dat de tussenkomst van een notaris verplicht wordt voorgeschreven gelet op de vele onderwerpen waarmee de pandgever en de pandhouder rekening zouden moeten houden – zie de beschouwingen hiervoor. Wanneer de pandhouder en de pandgever ter zake deskundig zijn of door deskundigen worden geadviseerd, dan doet de noodzaak voor een notaris zich minder voelen. Wanneer dat echter niet het geval is, dan vervult de notaris mijns inziens alleen al hierom een onmisbare voorlichtende en begeleidende rol bij de verpanding van aandelen.