5.3.2.3 Betwistbaarheid

Hiervoor is al gebleken dat criteriale en graduele vaagheid vanuit communitaristisch oogpunt minder snel problematisch zijn dan vanuit liberaal oogpunt. Met name de noodzaak om betwistbare begrippen te vermijden, is vanuit communitaristisch oogpunt minder groot. Zoals gezegd is de rol van gepubliceerde wetgeving bij het verduidelijken van normen vermoedelijk vrij beperkt en wordt doorgaans vooral vertrouwd op het rechtsgevoel van burgers; het welbekende morele kompas.1 Dat is communitaristisch gezien niet alleen onproblematisch, maar zelfs wenselijk. Aan betwistbare begrippen kleven immers ook belangrijke voordelen. Wetten zouden – in deze logica – namelijk beter functioneren als ze aansluiten bij het rechtsgevoel van de samenleving.2 Niet voor niets komen wetgevers regelmatig met strafbepalingen die gedrag verbieden dat ‘contra bonos mores’, ‘likely to cause annoyance’, ‘wrong rather than right in the judgment of the majority of contemporary fellow citizens’, of – in de Nederlandse context – ‘voor het normaal ontwikkeld schaamtegevoel kwetsend’ is.3 Begrippen die direct of indirect normen en waarden tot uitdrukking brengen, zorgen ervoor dat het strafrecht aansluit bij het rechtsgevoel van de samenleving en voorkomen dat burgers ten onrechte veroordeeld worden voor gedragingen die niet strafwaardig zijn. De rechter krijgt dankzij het gebruik van woorden die een moreel waardeoordeel impliceren (zoals ‘redelijkheid’, ‘wederrechtelijkheid’ of ‘listigheid’) bovendien de ruimte om in individuele gevallen tot een rechtvaardig oordeel te komen.4 Zolang er binnen de samenleving consensus bestaat over de invulling van dergelijke normen, is er weinig tot geen noodzaak om deze te verduidelijken.5

Ter illustratie valt te wijzen op een begrip als ‘terrorisme’, dat – zoals hiervoor in §5.2.2.3 al aan bod kwam – niet neutraal is, maar een moreel oordeel impliceert dat ook sterk samenhangt met de politieke opvattingen van degene die het begrip hanteert.6 Of van een bepaalde organisatie kan worden gezegd dat zij een terroristisch oogmerk heeft, zal in hoge mate afhangen van de maatschappelijke opvattingen over de door die organisatie nagestreefde doelen. Zo vermoed ik dat de democratische Belarussische oppositie door de meeste Nederlanders niet als terroristische organisatie zal worden bestempeld, terwijl formeel-juridisch best kan worden betoogd dat zij voldoet aan het criterium dat zij de huidige fundamentele politieke, constitutionele, economische en/of sociale structuren in Belarus ernstig wil ontwrichten of vernietigen (artikel 140a lid 1 jo. 83a Sr).7 Iets vergelijkbaars zien we bij de vraag of de strijd van koloniale opstandelingen voor onafhankelijkheid en dekolonisatie terroristisch van aard was. Uit dat laatste voorbeeld blijkt ook mooi dat met verloop van tijd de maatschappelijke kwalificatie van wat terroristisch is, kan verschuiven. Het gebruik van betwistbare begrippen draagt op die manier ook bij aan de toekomstbestendigheid van wetten.