3.5.2 Onrechtmatige informatie wegens een schending van een waarheidsplicht

Normeringen in het privaatrecht gaan uit van gelijkwaardige partijen en vrijheid van handelen (‘ja, tenzij’ in plaats van ‘nee, tenzij’ in het bestuursrecht). In het privaatrecht staat zelfredzaamheid voorop. Van deelnemers aan het maatschappelijk verkeer kan worden verwacht dat zij zichzelf en anderen tot op zekere hoogte tegen de risico’s van de maatschappij in bescherming nemen. Ook met die zelfredzaamheid en verantwoordelijkheid op de voorgrond, kan in een concreet geval op de overheid een informatieplicht in de vorm van een zogenoemde waarheidsplicht (een verplichting om juiste en volledige informatie te verstrekken) rusten die de maatschappelijke zorgvuldigheidsnorm nader invult.

Vertrekkend vanuit het leerstuk van informatieplichten van het dwalingsleerstuk (artikel 6:228 BW), laat Jansen zien dat deze plichten eveneens kunnen leiden tot buitencontractuele aansprakelijkheid.

Aan de hand van het afwegingskader dat Jansen heeft ontwikkeld om vast te stellen of sprake is van een waarheidsplicht in een concreet geval, kan worden beoordeeld of ‘een burger er redelijkerwijs op heeft mogen vertrouwen dat hem juiste en volledige inlichtingen met een bepaalde inhoud werden gegeven’ in de zin van het Van Zoggel-arrest, waarop hij zijn handelen vervolgens mocht afstemmen.

De term ‘waarheidsplicht’ hanteer ik als een op een overheid in een concrete situatie rustende plicht tot het verstrekken van juiste en volledige informatie, voor de schending waarvan zij schadeplichtig is. Deze term is mogelijk verwarrend, nu het niet gaat om een verbod om te liegen, maar om een gebod tot het verstrekken van juiste en volledige informatie door een concrete verplichting die op de overheid rust tot zorgvuldige informatieverstrekking. Nu ik hetzelfde bedoel als eerder Jansen,6 kies ik er voor om dezelfde terminologie te gebruiken en niet een nieuwe term te introduceren.

Ten aanzien van de aard van de rechtsverhouding kan in algemene zin worden opgemerkt dat geen sprake is van twee gelijkwaardige partijen, nu een van hen een overheid is. De overheid moet in elk geval worden geduid als een professionele partij, waarbij bovendien sprake kan zijn van een kennismonopolie. Van een deskundige partij kan meer worden verwacht op het gebied van onderzoeksplichten.8

Ten aanzien van de aard van de informatie kan worden gewezen op het onderscheid tussen gerichte (concrete) en ongerichte (algemene) informatie, waarbij in algemene zin eerder gerechtvaardigd kan worden vertrouwd op gerichte informatie.9 Daarnaast kan de informatie zien op onderwerpen waarover een overheid bij uitstek deskundig wordt geacht te zijn, zoals over haar eigen regelgeving. Indien sprake is van informatie over een eenvoudig onderwerp, welke informatie een burger gemakkelijk kan opzoeken of controleren, zal hij – gelet op het hierboven genoemde uitgangspunt van zelfredzaamheid – minder snel op de door de overheid verstrekte inlichtingen kunnen vertrouwen. De aard van de informatie sluit ook duidelijk aan bij het hierboven genoemde kader van Van Zoggel waarin de Hoge Raad wijst op ‘de aard van het gedane verzoek en hetgeen de gemeente daaromtrent heeft mogen begrijpen’ en ‘de aard en inhoud van de door de gemeente in antwoord daarop gegeven inlichtingen en hetgeen de belanghebbende daaromtrent heeft moeten begrijpen’.

Ten aanzien van de aard van de betrokken belangen kan worden gewezen op de voorzienbaarheid voor een overheid van de gevolgen van onjuiste informatieverstrekking in een concreet geval. Indien sprake is van een concrete vraag, kan een burger duidelijk maken wat zijn doel is met de door hem verlangde informatie. De overheid is dan snel op de hoogte van de in het geding zijnde (financiële) belangen en moet daarmee dan rekening houden. Dit sluit opnieuw aan bij hetgeen de Hoge Raad overweegt in Van Zoggel over ‘de aard van het gedane verzoek en hetgeen de gemeente daaromtrent heeft mogen begrijpen’.