9.3.3 Verbod op kinderarbeid en dwangarbeid

Uitbanning van kinderarbeid en dwangarbeid zijn centrale thema’s binnen internationaal arbeidsrecht. Er is sprake van kinderarbeid wanneer het werk dat de minderjarigen verrichten hun mentale, fysieke, morele of sociale ontwikkeling in gevaar brengt en wanneer zij hierdoor niet (voldoende) scholing kunnen genieten.1 Conventie 138 betreffende de minimumleeftijd voor toelating tot het arbeidsproces beoogt geleidelijk de minimumleeftijd voor toelating tot de arbeid te verhogen en bevat flexibele leeftijdsgrenzen inzake drie categorieën (minimumleeftijd, gevaarlijk werk en licht werk) met verschillende uitzonderingen.2 Conventie 182 behandelt slechts de allerergste vormen van kinderarbeid en bevat een verbod op kinderarbeid in relatie tot slavernij, prostitutie, criminele activiteiten en gevaarlijk werk.3 Dit ‘worst forms of child labour’-verdrag gaat dus over situaties die zo ernstig zijn dat deze met de grootste spoed moeten worden aangepakt en kent slechts één minimumleeftijd: 18 jaar.

Dwangarbeid is verwant aan het verbod op slavernij, dat onder internationaal recht als ius cogens4-norm wordt aangemerkt. Conventie 29 behelst een algemeen verbod op dwangarbeid, dat wordt gedefinieerd als ‘arbeid of diensten die onvrijwillig en onder bedreiging met enige sanctie worden verricht’.5 Conventie 105 bevat een aantal specifieke verboden situaties waarin dwangarbeid verboden is, zoals in relatie tot politieke voorkeur, economische ontwikkeling of disciplinaire maatregelen.6

Omdat crowdwork door iedereen met een internetverbinding overal ter wereld en op elk tijdstip verricht kan worden, levert het moeilijk beheersbare risico’s op met betrekking tot kinder- en dwangarbeid. De Stefano gaf in een rapport voor de ILO het voorbeeld van de ‘gold-farming factories’, waar personen in online games bepaalde voorwerpen moeten verzamelen die daarna weer verkocht kunnen worden.7 Er zijn gevallen bekend waarin dit werk tot wel twaalf uur per dag per persoon gedaan wordt (online ‘sweatshops’) en gevallen waarbij gevangenen in Chinese werkkampen verplicht werden tot ‘gold-farming’.8 Bovendien kunnen kinderen die toegang hebben tot het internet verleid worden tot het verrichten van dit soort werkzaamheden en daarbij mogelijk blootgesteld worden aan schadelijke inhoud.9 Aangezien de meeste websites voor crowdwork puur en alleen lijken te vertrouwen op zelfrapportage van leeftijd, kunnen zij niet met zekerheid garanderen dat ze vrij van kinderarbeid zijn.10 Het is dus nodig dat afnemers van producten en diensten waarbij van crowdwork gebruik is gemaakt, extra alert zijn op signalen van deze nieuwe, digitale vormen van kinder(dwang)arbeid. Overheden dienen daarnaast hun wettelijke verbod op dwangarbeid en kinderarbeid ruim genoeg te formuleren, zodat crowdwork in ieder geval onder het verbod kan vallen en geconstateerd misbruik beter aangepakt kan worden, aldus de ILO in zijn rapport uit 2021. Hierbij wordt als ‘best practice’ gewezen op de gemoderniseerde Argentijnse wetgeving inzake het verbod op kinderarbeid en de bescherming van adolescenten.11 Ook in Nederland heeft het Ministerie van SZW nader onderzoek uitgezet naar de noodzaak om de regelgeving rond (uitzonderingen op) het verbod op kinderarbeid aan te passen,12 aangezien het op basis van de huidige regels meestal niet mogelijk is opdrachtgevers van werkende kinderen verantwoordelijk te houden. Het zou goed zijn als in dit onderzoek ook (het voorkomen van) kinderarbeid op crowdworkplatforms wordt betrokken.