5.3.8.1 Intrekken of wijzigen uitslag van het examen of tentamen

Een aan de student bekend gemaakt cijfer kan gewijzigd worden als later blijkt dat dit onjuist was. Zo mocht een tentamencijfer aangepast worden, omdat de student in kwestie had kunnen weten dat het ingevoerde cijfer onjuist was. Tijdens het beoordelingsgesprek was hem een ander cijfer medegedeeld, ook stond dit cijfer op het beoordelingsformulier.1 Er zijn daarnaast verschillende situaties waarin het besluit tot vaststelling van de uitslag van een tentamen of examen ingetrokken kan worden (zie over het besluitbegrip § 5.7). Het meest voorkomende geval is wanneer de betreffende leerling fraude heeft gepleegd. Zoals toegelicht in § 5.3.6 kan de leerling in dat geval uitgesloten worden van verdere deelname aan bepaalde tentamens of examens. Maar de primaire sanctie is dat de uitslag van het tentamen of examen waarmee is gefraudeerd ongeldig wordt verklaard.2 Het ongeldig verklaren van een dergelijk tentamen of examen is naar zijn aard een herstelsanctie.3 Hiermee wordt immers het voordeel dat is verkregen met het plegen van fraude ongedaan gemaakt. Als de student daarnaast wordt uitgesloten van deelname aan andere tentamens of examens dan is sprake van een punitieve sanctie. Die sanctie is gericht op leedtoevoeging.

Er zijn ook gevallen waarbij de student in kwestie niet heeft gefraudeerd, maar waarbij toch duidelijk is dat de kwaliteit van het tentamen of examen in geding is. In een zaak uit 2013 oordeelde de rechtbank bijvoorbeeld dat een school voor voortgezet onderwijs had mogen bepalen dat alle leerlingen het centraal examen opnieuw moesten afleggen. De betreffende examens waren gestolen en verspreid onder de leerlingen. De reden voor het opnieuw moeten afleggen van het examen vindt de rechtbank in de waarde van het diploma:

Recent bepaalde de Afdeling dat het tentamen van een student ongeldig verklaard mocht worden nadat was vastgesteld dat er onregelmatigheden waren gevonden in dat tentamen.5 Hoewel de antwoorden van de student in kwestie overeenkomsten vertoonden met die van een andere student, kon fraude niet buiten redelijke twijfel worden vastgesteld. Een overtreding kon dan ook niet bewezen worden, waardoor geen sanctie opgelegd kon worden. Desalniettemin merkte de Afdeling wel op dat de betreffende Oer de examencommissie de mogelijkheid biedt om het tentamen ongeldig te verklaren vanwege een onregelmatigheid, waardoor de kwaliteit van het tentamen niet meer gegarandeerd kan worden. In die gevallen kan het kennen en kunnen van de student immers niet objectief worden vastgesteld.

Bij het intrekken van een tentamencijfer, zonder dat sprake is van fraude, moet de examencommissie de belangen van de student bij het toegekende cijfer afwegen tegen het belang van de opleiding.6 Daarbij kan van belang zijn of de student er redelijkerwijs op had mogen vertrouwen of het betreffende cijfer zou worden toegekend.7 Daar staat tegenover het belang van de school bij het waarborgen van de beoordelingen en in het verlengde daarvan de integriteit van het diploma.8 Dit belang weegt in veel gevallen zwaarder. Zo werden in 2018 bij het VMBO Maastricht honderden eindexamens door de Inspectie ongeldig verklaard toen bleek dat de schoolexamens nog niet afgerond waren.9 Dit werd gedaan met de gedachte dat leerlingen ervan verzekerd moeten zijn dat een diploma pas verkregen kan worden na het afronden van een volwaardige opleiding, zodat zij vervolgens met vertrouwen en gedegen kennis aan een vervolgopleiding kunnen beginnen. In een dergelijk geval zou daarnaast mijns inziens ook moeten meespelen dat een diploma bepaalde rechten met zich brengt, zoals toelating tot een vervolgopleiding. Die opleidingen moeten kunnen vertrouwen op de waarde van het diploma, net zoals toekomstige werkgevers van de betrokken leerlingen. Om de integriteit van het diploma te borgen moet dan ook vaststaan dat de benodigde tentamens of examens zijn afgenomen en dat hiermee de kennis, inzicht en vaardigheden van de leerling naar behoren zijn getoetst.