4.5.1 Het pleitbare standpunt en objectieve werking

De belastingkamer van de Hoge Raad heeft in 1992 in twee arresten geoordeeld dat een pleitbaar standpunt bij een boete zonder subjectief bestanddeel tot afwezigheid van alle schuld leidt.1 Hierbij heeft zij overwogen dat de omstandigheid dat de belastingplichtige een pleitbaar standpunt heeft ingenomen tot de gevolgtrekking noopte dat niet kan worden gezegd dat bij die belastingplichtige enige schuld aanwezig was aan het feit dat te weinig belasting was geheven. Dit oordeel heeft zij in 2000 herhaald.2 Voorts heeft de belastingkamer van de Hoge Raad in 2012 bevestigd dat een verzuimboete bij naheffing bij een pleitbaar standpunt zonder meer vervalt.3

Bij een verzuimboete lijkt het niet mogelijk om het pleitbaar standpunt verweer als een bewijsverweer op te vatten. De rechter heeft namelijk, voordat hij aan de beoordeling van de boete toekomt, in het kader van de beoordeling van de aanslag al vastgesteld dat de belastingaangifte onjuist is of de belastingbetaling ten onrechte niet of gedeeltelijk niet is gedaan. Hiermee is in beginsel tevens vast komen te staan dat de bestanddelen van de delictsomschrijving zijn vervuld.

Voordat de arresten in 1992 werden gewezen speelde in de literatuur een discussie of een beroep op afwezigheid van alle schuld in het fiscale boeterecht mogelijk was. Halverwege de jaren ’80 was immers duidelijk geworden dat de beginselen van art. 6 EVRM ook op fiscale boetes van toepassing zijn. Daardoor herleefde de discussie of het beginsel geen straf zonder schuld ook voor het fiscale boeterecht moest gelden. Tegen deze achtergrond kan de beslissing van de belastingkamer van de Hoge Raad worden verklaard om het pleitbare standpunt bij een boete zonder subjectief bestanddeel tot afwezigheid van alle schuld te laten leiden.

In alle zojuist genoemde zaken was, omdat de rechter in feitelijke instantie het standpunt van de belastingplichtige had gevolgd, niets vastgesteld over de feitelijke omstandigheden – zoals de overtuiging van de belastingplichtige dat de aangifte juist is of de daadwerkelijk betrachte maatregelen om te voorkomen dat de aangifte onjuist zou zijn – die normaal voor afwezigheid van alle schuld zijn vereist. De belastingkamer van de Hoge Raad lijkt derhalve ook bij verzuimboetes van objectieve werking uit te gaan. Ook de Staatssecretaris van Financiën in zijn hoedanigheid van uitvoerder van de wet heeft vanaf 2000 eerst bij een apart beleidsbesluit, later in het Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst, bekendgemaakt dat bij een pleitbaar standpunt voor verzuimboetes zonder meer geen plaats is.4

Toch is, ondanks de zojuist besproken arresten en het beleidsbesluit van de Staatssecretaris van Financiën,5 in aantal uitspraken in feitelijke instantie geoordeeld dat een pleitbaar standpunt niet altijd tot het vervallen van de verzuimboete hoeft te leiden.6 Daarnaast is zowel door A-G Van Hilten als in de literatuur geconcludeerd dat het oordeel dat een belastingplichtige bij een pleitbaar standpunt geen grove schuld kan worden verweten, nog niet meebrengt dat hem geen enkel verwijt kan worden gemaakt.7 De objectieve werking van het pleitbare standpunt wordt bij verzuimboetes derhalve niet als vanzelfsprekend beschouwd. In de volgende paragraaf wordt daarom onderzocht in hoeverre de objectieve werking van het pleitbare standpunt met de invulling van afwezigheid van alle schuld verenigbaar kan zijn.