II.6.3.1.1 Gericht op herstel

Herstelsancties strekken tot herstel van een onrechtmatige in een rechtmatige situatie.1 Een onrechtmatige situatie kan op vele manieren ontstaan. Gedacht kan onder meer worden aan het verstrekken van een subsidie voor een project dat (naar later blijkt) in het geheel niet in aanmerking komt voor subsidiering, een bouwwerk dat is gebouwd zonder de aan de omgevingsvergunning verbonden voorschriften in acht te nemen, een uitkering die tot een te hoog bedrag is uitbetaald of een horecabaas die alcohol schenkt buiten de in de drankvergunning opgenomen tijden. Een herstelsanctie heeft tot doel de rechtmatige situatie te herstellen (of de onrechtmatige situatie weer in overeenstemming te brengen met het recht). Dit herstel kan op diverse manieren plaatsvinden.2

Allereerst kan herstel inhouden het beëindigen van de overtreding.3 Dit zal zich met name kunnen voordoen wanneer sprake is van een voortdurende overtreding. Wanneer bijvoorbeeld een varkenshouder de ter plaatse geldende geurnormen overschrijdt, kan de omgevingsvergunning voor de inrichting worden ingetrokken. Dit heeft tot gevolg dat de inrichting niet meer in werking mag zijn. Overschrijding van de geurnormen kan dan niet meer plaatsvinden en de overtreding wordt aldus beëindigd.

Herstel kan ten tweede plaatsvinden door herhaling van de overtreding te voorkomen.4 Dit hangt nauw samen met het beëindigen van de overtreding. Wanneer immers een overtreding wordt beëindigd, wordt tevens herhaling van de overtreding voorkomen. Belet wordt dat de overtreding (nogmaals) plaatsvindt. Rogier spreekt in dit kader over sancties die

Verdergaande op het voorbeeld van de inrichting die de geurnormen overschrijdt, betekent intrekking niet alleen dat de overschrijding die op dat moment plaatsvindt wordt beëindigd, maar ook dat overschrijding van die normen voor de toekomst wordt voorkomen. Ook kan worden gedacht aan de situatie waarin de houder van een drank- en horecavergunning de tijden waarbinnen alcohol mag worden geschonken steeds overschrijdt. Wanneer zijn vergunning wordt ingetrokken, is hij in het geheel niet meer bevoegd om alcohol te schenken. Herhaling van de overtreding kan op die manier worden voorkomen.

Herstel kan ook plaatsvinden door de gevolgen van de overtreding ongedaan te maken.6 Hierbij kan worden gedacht aan de intrekking van (een deel van) een subsidie, omdat de subsidieontvanger naar aanleiding van overtreding van een aan de subsidie verbonden voorschrift niet voor de gehele subsidie, maar slechts voor een gedeelte daarvan in aanmerking komt. Hetzelfde geldt voor de intrekking van een omgevingsvergunning om te bouwen wegens overtreding van vergunningvoorschriften. Wanneer deze vergunning wordt ingetrokken, moet het bouwwerk geacht worden te zijn gebouwd in strijd met het recht.7 Door middel van bijvoorbeeld een last onder bestuursdwang kan worden afgedwongen dat het bouwwerk wordt afgebroken. De gevolgen van de overtreding worden dan ongedaan gemaakt.

Bij het voorgaande moet het volgende worden opgemerkt. De intrekking wordt ook wel een papieren sanctie genoemd. Dat betekent kort gezegd dat na een intrekkingsbeslissing onder omstandigheden nog een handhavingsbesluit moet worden genomen alvorens daadwerkelijk herstel van de rechtmatige situatie kan worden gerealiseerd. Wanneer de exploitant van de horecainrichting nadat zijn drankvergunning is ingetrokken doorgaat met het schenken van alcohol, dan wel als de drijver van de inrichting na intrekking van de omgevingsvergunning de inrichting in werking houdt, zal de intrekking gevolgd moeten worden door bijvoorbeeld een last onder bestuursdwang waardoor de horecagelegenheid respectievelijk de inrichting worden gesloten. Daarmee wordt daadwerkelijk voorkomen dat de overtreding voortduurt dan wel wordt herhaald.8