5.14 Tegenstrijdige belangen en integriteit

Tegenstrijdige belangen kunnen op verschillende wijzen de belangen van een uitbestedend pensioenfonds bedreigen.

Op de eerste plaats kunnen een of meerdere pensioenfondsbestuurders er persoonlijk belang bij hebben dat een uitbesteding wordt gegund aan een bepaalde partij. Vormen deze bestuurders een personele unie tussen het pensioenfonds en de (kandidaat-)dienstverlener, dan is de uitbesteding verboden.1 Ook zonder personele unie kunnen er echter tegenstrijdige belangen zijn bij de gunning van een uitbesteding. De bestuurder kan bijvoorbeeld aandeelhouder van de vermogensbeheerder zijn.2 Elk fonds moet over procedures en maatregelen beschikken met het oog op het tegengaan van belangenverstrengelingen van (onder meer) bestuurs-leden.3

De inhoud van die procedures en maatregelen is echter niet voorgeschreven. Ook het stichtingenrecht,4 dat op de meeste pensioenfondsen van toepassing is, bevat geen tegenstrijdigbelangregeling. Het is dus mogelijk dat een “besmette” bestuurder meebeslist bij de gunning van de uitbesteding en daarbij zijn tegenstrijdige belangen laat meewegen.5 Ook blijft hij bevoegd tot het sluiten van de uitbestedingsovereenkomst. Het “besmette” besluit is echter vernietigbaar wegens strijd met de redelijkheid en billijkheid.6

De dienstverlener zelf kan bij de uitvoering van de werkzaamheden ook tegenstrijdige belangen hebben. De regelgeving die op vermogensbeheerders van toepassing is, ziet reeds op veelvoorkomende belangentegenstellingen. Men denke bijvoorbeeld aan de verplichting tot een optimale orderuitvoering, tot de beschikking over een orderuitvoeringsbeleid en de loyaliteitsverplichting.7 Desondanks blijft het opletten voor het pensioenfonds: het fonds heeft een eigen verantwoordelijkheid.8

Problemen met tegenstrijdige belangen liggen bij fiduciair beheer voor het oprapen. Een fiduciair beheerder heeft vaak vele petten op. Zo heeft hij vaak tot taak om vermogensbeheerders aan te stellen en aan te sturen, maar ook om hun prestaties te evalueren. Hij adviseert vaak over het beleggingsbeleid, maar evalueert het ook. Hij stelt vermogensbeheerders aan en onderhandelt met hen over vergoedingen. Vaak stelt hij niet enkel externe vermogensbeheerders aan, maar ook groepsmaatschappijen of zichzelf.9 Het komt ook voor dat wanneer een pensioenfonds een bestuursbureau heeft dat het werk van de fiduciair controleert, dat bestuursbureau wordt bemenst door personeel van die fiduciair.10 Een fiduciair krijgt zo de trekken van een slager die zijn eigen vlees keurt.11 Er is daarom grote voorzichtigheid geboden bij de keuze welke taken bij een fiduciair worden gebundeld.12 Het is niet duidelijk of dat altijd gebeurt.13

Niet alleen het fonds of zijn vermogensbeheerder kan tegenstrijdige belangen hebben. Ook medewerkers van de vermogensbeheerder kunnen aan tegenstrijdige belangen blootstaan. Bij vermogensbeheer kan men denken aan een medewerker die voor cliënten beleggingen selecteert, maar bij die selectie persoonlijke belangen heeft. Zo kan hij of een naaste een belang hebben in de onderneming waarvan de aandelen als belegging worden geselecteerd.

Het pensioenfonds moet over procedures en maatregelen beschikken tot het tegengaan van belangenverstrengelingen van personen die op structurele basis werkzaam zijn voor het fonds.14 Die regeling moet dus ook zien op medewerkers van een dienstverlener. Het pensioenfonds moet zijn regeling opleggen aan zijn dienstverlener. In de praktijk is dit geen groot probleem. Een vermogensbeheerder moet reeds over een tegenstrijdigbelangregeling voor zijn medewerkers beschikken.15