4.1 Inleiding

In dit onderzoek neemt de geruisloze overgang als faciliteit bij verschillende vormen van fusie en overname in de btw een centrale positie in. Alvorens in de navolgende hoofdstukken in te gaan op de specifieke Europese btw-gevolgen van activa-passiva-transacties (hoofdstuk 5), aandelentransacties (hoofdstuk 6) en de juridische fusie en splitsing (hoofdstuk 7), geef ik in dit hoofdstuk een schets van de positie die de geruisloze overgang als fusiefaciliteit inneemt in het systeem van de btw. Om een aantal redenen is deze positie een uitzonderingspositie te noemen. De nadruk ligt in dit hoofdstuk op de positie van de regeling in verhouding tot het btw-stelsel als geheel. Inhoud, interpretatie en toepassingsvoorwaarden van de geruisloze overgang komen in hoofdstuk 5 aan de orde.

Hieronder bespreek ik in paragraaf 2 kort de contouren van de regeling. Vervolgens bespreek ik een aantal kenmerken van de geruisloze overgang die maken dat de regeling een vreemde eend in de btw-bijt kan worden genoemd.1 In dit verband ga ik eerst in algemene zin in op het problematische karakter van niet-heffing in de btw. Ook bespreek ik de inbreuk die de geruisloze overgang maakt op het algemene heffingskarakter van de btw. Vervolgens ga ik in op het feit dat de geruisloze overgang het onderscheid tussen subject en object van heffing doet vervagen. Ten slotte ga ik in op de onafhankelijke werkingssfeer die de regeling binnen de btw heeft.

De uitzonderlijke positie die de geruisloze overgang binnen het systeem van de btw heeft, is niet zonder reden. In paragraaf 4 bespreek ik de doelstellingen en rechtvaardiging die in de totstandkomingsgeschiedenis, de rechtspraak en de literatuur aan de regeling zijn toegeschreven.

Vervolgens bespreek ik de gevolgen van de toepassing van de regeling, zoals de indeplaatstreding en de gevolgen voor het recht op aftrek van voorbelasting. Ook bespreek ik kort de gevolgen van het onterecht toepassen en het onterecht niet-toepassen. Ik sluit het hoofdstuk af met een beknopte verkenning van enkele alternatieven voor de regeling van de geruisloze overgang.

Dit hoofdstuk is gebouwd op de fundamenten van hoofdstuk 2. Ik begin daarom met het bespreken van de geschreven normen in de Btw-richtlijn. Vervolgens onderzoek ik de invulling van deze normen aan de hand van rechtspraak en (lagere) regelgeving. Ik toets het aangetroffen positieve recht aan het vereiste van materiële rechtszekerheid en de wezenlijke kenmerken van de btw.