IV.8.2.3 Conclusie: instrumentele en rechtsbeschermende maatstaven voor de toetsing van opsporingsmethoden

Strafprocesrecht is instrumentaliteit en rechtsbescherming. Dat geldt ook voor de beoordeling van de noodzakelijkheid en rechtmatigheid van de inzet van opsporingsmethoden. Zij moeten enerzijds een effectieve en efficiënte bijdrage leveren aan het vooraf vastgestelde doel en anderzijds de rechten van de burger waartegen de bevoegdheid wordt ingezet niet onrechtmatig beperken. Hierboven en in de voorgaande hoofdstukken zijn vanuit zowel instrumenteel als rechtsbeschermend perspectief verschillende begrippen aan de hand van parlementaire stukken, literatuur en jurisprudentie geanalyseerd. In deze subparagraaf wordt het algemene deel van dit onderzoek afgerond en dit vormt daarmee de afronding van één van de twee in de inleiding genoemde doelen: het analyseren en opstellen van maatstaven voor de toetsing van opsporingsmethoden in het algemeen.

In de volgende paragraaf staat het tweede doel centraal wanneer neurogeheugendetectie als testcase wordt gebruikt voor de hier ontwikkelde maatstaven, te weten dat de methode (in bepaalde mate) (1) efficiënt en (2) effectief moet zijn en (3) de verdachte tegen ongeoorloofde dwang moet worden beschermd (4) (mede) ter bevordering van de autonome positie van de verdachte. Voor de instrumentele maatstaven efficiëntie en effectiviteit gelden de volgende ijkpunten voor de beoordeling: bij de efficiëntie van een opsporingsmethode gaat het om de berekening met welke kosten het resultaat kan worden verkregen, welke en hoeveel (1) input en (2) throughput nodig zijn om de (3) output te verkrijgen. Als input en throughput bekend zijn om de output te verkrijgen, kan ook worden beoordeeld wat de (4) outcome en (5) impact van de output is, id est welke effecten hebben de verkregen resultaten in het proces en in de samenleving (tegen welke kosten). Om het effect (outcome) van een opsporingsmethode te beoordelen, moet (a) worden vastgesteld met welk doel hij wordt ingezet; (b) in welke mate de methode valide is en; (c) de resultaten betrouwbaar zijn, onder meer door (d) deskundige afname, zodat kan worden geanalyseerd of en in welke mate het doel is bereikt.

Voor de rechtsbeschermende maatstaven geldt dat de methode in abstracto en in concreto ongeoorloofd is als de methode de verdachte (1) vernedert, (2) ongerechtvaardigd ongelijk behandelt, (3) het forum internum van de verdachte (zijn persoonlijkheid, zijn bewustzijn of de openbaring van contents ofthe mind) beïnvloedt of verandert, (4) een integriteitsrisico voor de opsporing oplevert, of (5) in het commune strafprocesrecht niet-meewerken kan worden bestraft. De concrete toepassing van opsporingsmethoden is ongeoorloofd als (6) een niet te rechtvaardigen inbreuk wordt gemaakt op de afgeschermde privézones niet zijnde het forum internum, waarbij beperkingen in de afgeschermde fysieke, ruimtelijke en informationele privacy in beginsel geoorloofd zijn, of als (7) de aard en mate van de straf voor niet-meewerken in het bijzondere strafrecht te zwaar of te hoog is. De bescherming tegen deze vormen van dwang maken het mede mogelijk dat de verdachte niet alleen object van onderzoek is maar ook een autonome procesdeelnemer. Binnen de maatstaf autonomie zijn twee ijkpunten onderscheiden die sterk met elkaar samenhangen, namelijk het (8) onafhankelijk, in de zin van vrij van vreemde invloeden, en (9) het persoonlijk, in de zin op basis van persoonlijke voorkeuren en overtuigingen, beslissen. De verdachte moet zijn verhaal op basis van persoonlijke overwegingen naar voren kunnen brengen.