146 Vatbaarheid voor overdracht of verpanding als eigenschap van de vordering

Partijen kunnen een onoverdraagbaarheidsbeding uitsluitend obligatoire werking geven.1 In dat geval kan een overdracht in strijd met dit beding wel tot overgang van de vordering leiden. Dat de schuldeiser in dat geval tekortschiet jegens de schuldenaar doet daar niets aan af. Dat partijen zich uitsluitend verbintenisrechtelijk hebben willen binden en de onoverdraagbaarheid of onverpandbaarheid niet tot inhoud van de vordering hebben willen maken ligt echter niet voor de hand. Zonder aanwijzingen in die richting moet het er voor worden gehouden dat partijen een dergelijk beding tot de inhoud van de vordering hebben willen maken.

Verbinden partijen zich niet (alleen) jegens elkaar om een vordering niet over te dragen, maar komen zij overeen dat een vordering onoverdraagbaar is, dan maakt deze onoverdraagbaarheid deel uit van de inhoud van de vordering; het wordt een eigenschap van de vordering als object.2 Omdat dit object voor derden, zoals pandhouders en beslagleggers, een voldongen feit is waar zij geen invloed op hebben, heeft dit beding ook werking tegenover derden:3 het heeft goederenrechtelijk effect.4 Hebben partijen bedongen dat een vordering niet kan worden overgedragen, dan is overdracht ervan onmogelijk; een subject kan niet meer rechten overdragen dan waarvan hij de rechthebbende is.5 Partijen kunnen vorderingsrechten uit hun overeenkomst op deze wijze tot hoogstpersoonlijke rechten maken, rechten die uitsluitend tussen deze partijen bestaan.6 Een wettelijke grondslag voor het goederenrechtelijk effect van een onoverdraagbaarheidsbeding is niet vereist;7 art. 3:83 lid 2 BW, dat bepaalt dat de overdraagbaarheid van een vordering door een beding tussen schuldeiser en schuldenaar kan worden uitgesloten, is zo bezien een overbodige bepaling.8

Wat partijen ten aanzien van de (on)overdraagbaarheid en/of de (on)verpandbaarheid van een vordering zijn overeengekomen moet door uitleg van hun overeenkomst worden vastgesteld.