I.0 Introductie

Iedereen weet wat een besluit is. Men kan besluiten een huis te kopen, geen vlees te eten of een proefschrift te schrijven. Wie besluit, zet een punt achter zijn gedachten. Hij kiest, hij beslist, hij concludeert. Hij zegt ja of nee, hij bepaalt zijn wil. Wat rest is ernaar te handelen.

Een rechtspersoon doet niet anders. Alleen kan hij, bij gebreke van een eigen wil, niet zelf besluiten. Zijn organen besluiten voor hem. De meerderheid van het bestuur, van de algemene vergadering of van een ander orgaan bepaalt wat de rechtspersoon wil, welke kant het op moet, en daarmee wat intern als recht heeft te gelden. Als vrucht van onderling overleg bindt het besluit allen die in of bij de rechtspersoon zijn betrokken. De jaarrekening wordt vastgesteld, de strategie bepaald of de statuten gewijzigd. De neuzen wijzen dezelfde kant uit, totdat het besluit wordt ingetrokken, vernietigd of vervangen door een ander besluit.

Hoe het besluit nader te duiden, is al tijden de vraag. Is het besluit aan te merken als overeenkomst? Al in 1841 zegt de Rechtbank Amsterdam over een besluit van de Nederlandsche Handelmaatschappij

Het besluit is dus geen overeenkomst, omdat de rechtspersoon het besluit neemt. Niet het orgaan of de vóórstemmende leden van dat orgaan besluiten, maar de rechtspersoon.2 Een kwalificatie als overeenkomst verklaart bovendien niet waarom tegenstemmers en afwezigen zich aan een genomen besluit hebben te houden. Een overeenkomst berust op ieders instemming, een besluit niet.

Geen wonder dat is gezocht naar een ander, passender etiket. Tevergeefs, want de Gesamtakt, de Vereinbarung, de partijbeslissing en de Sozialakt hebben geen van alle vaste voet aan de grond gekregen.3 Ook de afgeleide contractsleer is achter haald. Daarin is het besluit zelf geen overeenkomst, maar strekt het besluit wel tot uitvoering van de statuten, die toen als overeenkomst werden gezien. Voor de oorlog hing de Hoge Raad deze leer aan, om het besluit binnen het bereik te brengen van de redelijkheid en billijkheid, die toen alleen voor overeenkomsten gold.4 Tegenwoordig is dat niet meer nodig, want inmiddels bestrijkt de redelijkheid en billijkheid het gehele rechtspersonenrecht.5 De handboeken van nu houden het erop dat het besluit een bijzondere rechtshandeling is die zich met niets laat vergelijken. Zogezegd neemt het besluit temidden van de andere rechtshandelingen een eigen plaats in. Het besluit is niet tot een meeromvattende rechtshandeling te herleiden. Het kent zijn eigen, bijzondere regels.6

Getuigt dit sui generis-denken niet van denkluiheid? Allicht. De eigen aard van het besluit verklaart niets, zoals ook de omstandigheden van het geval en de redelijkheid en billijkheid op zichzelf weinig zeggen. Maar iets beters is er niet. Een betere voorstelling dan het besluit als een rechtshandeling van eigen aard is er niet, althans mij is het niet gelukt een betere theorie te bedenken. En dat is misschien maar goed ook. Want zoals Kroeze opmerkt, monden pogingen om het besluit nader te kwalificeren uit in ‘dogmatische beschouwingen zonder rechtens relevant belang’.7 Het heeft méér zin het besluit simpelweg als eigensoortige rechtshandeling te beschouwen, een rechtshandeling met eigen kenmerken en eigen regels.8 De zoektocht naar een preciezere kwalificatie levert weinig op – de echte vraag is wanneer en waarom het eigene van het besluit zich voordoet. Wanneer en waarom geldt voor het besluit iets anders dan voor de rechtshandeling in het algemeen?