I.2.5 Samenvatting en vooruitblik op volgend hoofdstuk

Hiervoor zijn na een korte inleiding achtereenvolgens de volgende subvragen behandeld: (1) op welke wijze zijn de hersenen georganiseerd?; (2) welke kernen en structuren zijn daarin te onderscheiden?; (3) op welke wijze communiceren de verschillende hersendelen, -kernen en -structuren met elkaar?; (4) welke hersendelen, -kernen en -structuren spelen een belangrijke rol bij geheugentaken? en; (5) op welke premisse is neurogeheugendetectie gebaseerd en op welke wijze wordt de test afgenomen?

Door de ontwikkeling en verbetering van onderzoeksmethoden – zoals fMRI en EEG – die de activiteit van hersenstructuren in vivo in kaart kunnen brengen, is het inmiddels mogelijk gebleken om inzicht te krijgen of iemand (dader)kennis bezit of dat de persoon de informatie voor de eerste keer waarneemt. Het eerste wordt als aanwijzing van betrokkenheid bij een strafbaar feit gezien, terwijl het tweede (sterk) ontlastend werkt. Op zoek naar een schuldig geheugen of een schuldige herinnering betekent derhalve dat de structuur/structuren moet(en) worden onderzocht die betrokken zijn bij het ophalen van herinneringen van een persoonlijke gebeurtenis, namelijk het voorbereiden en plegen van het strafbare feit. Kennis kan door herkenning worden opgehaald en kennis over persoonlijke gebeurtenissen wordt in het explicieteepisodische geheugen opgeslagen.

De (moderne) neuropsychologische geheugendetectietest is ontwikkeld op basis van de premisse dat er bij de dader altijd een herinnering in het geheugen wordt opgeslagen over het voorbereiden en/of plegen van het strafbare feit. Opslaan, bewaren en herinneren zijn geen emotionele acties maar cognitieve en daarom minder beïnvloedbaar door persoonlijke en situationele kenmerken. Met een (neuro)geheugendetectietest worden afbeeldingen en/of woorden die te maken hebben met het strafbare feit en als daderkennis worden gezien en een groot aantal ‘afleiders’ op een computerscherm weergegeven. Naast de juiste afbeelding van het moordwapen worden bijvoorbeeld vier andere pistolen weergegeven. De veronderstelling is dat alleen de dader weet welk pistool bij het strafbare feit is gebruikt.

Hierboven zijn de organisatie en werking van de hersenen, voor zover van belang voor het begrijpen van neurogeheugendetectie, beschreven. Ook is de GKT geïntroduceerd. Deze test is sinds eind jaren tachtig van de vorige eeuw volop in ontwikkeling en zal in de komende jaren of decennia nog verder worden ontwikkeld. Inmiddels is de test in enkele landen in het strafprocesrecht ingezet. Een Indiase rechtszaak is hierboven als voorbeeld genomen. In de Verenigde Staten van Amerika werd de test door de verdediging als ontlastend bewijs gebruikt en in Japan vindt fysiologische geheugendetectie jaarlijks vijfduizend keer plaats. Voordat de GKT echter als een algemeen aanvaarde methode kan worden gezien in het Nederlandse strafprocesrecht dienen eerst enkele inhoudelijke – zowel rechtsbeschermend als instrumenteel – afwegingen te worden gemaakt. Is neurogeheugendetectie betrouwbaar, valide en efficiënt? Draagt het op een andere, betere of goedkopere wijze bij aan de waarheidsvinding in de opsporingsfase? Schendt de gedwongen afname van neurogeheugendetectie één of meerdere mensenrechten? Om deze vragen te beantwoorden wordt de GKT in het vervolg beoordeeld in het licht van de bijdrage aan de waarheidsvinding (hoofdstuk 3), de menselijke waardigheid (hoofdstuk 5), het recht op privacy (hoofdstuk 6) en de eerlijke procesrechten (hoofdstuk 7). Hierna kan pas worden beoordeeld of en op welke wijze de GKT als opsporingsmethode in het strafprocesrecht mag worden geïntroduceerd.