Dwingende maatschappelijke behoefte

De margin of appreciation bepaalt de speelruimte die een staat bezit om een inbreuk op het recht op respect voor privacy legitiem vorm te geven. Dit geeft echter nog niet aan wanneer een inbreuk in een democratische samenleving noodzakelijk is. Een inbreuk op het recht op respect voor privacy is noodzakelijk wanneer het in een dwingende maatschappelijke behoefte voorziet.1 Een (enkel) legitiem doel (zoals besproken in de vorige subparagraaf) is onvoldoende. De inbreuk moet voorzien in een dwingende maatschappelijke behoefte. Of de inbreuk voorziet in een dwingende maatschappelijk belang wordt beoordeeld aan de hand van eventuele minder bezwarende alternatieven (er moet een beredeneerde en gebalanceerde afweging met relevante en voldoende redenen aan de inbreuk ten grondslag liggen)2 en dat de inbreuk op een effectieve wijze bijdraagt aan het vervullen van de maatschappelijke behoefte.3

Een voorbeeld van de beoordeling van de door de staat gemaakte belangafweging (fair balance) en eventueel minder bezwarende opties speelden een centrale rol in de zaak-S. & Marper.4 In Engeland, Wales en Noord-Ierland (als enige Raad van Europa-lidstaten5) werden lichaamsmateriaal en vingerafdrukken voor onbepaalde tijd opgeslagen in een databank, ook als de verdachten uiteindelijk niet werden vervolgd en zelfs wanneer zij waren vrijgesproken. Het EHRM overweegt dat het gebruik van technologische ontwikkelingen van essentieel belang zijn in de strijd tegen misdaad in de huidige tijd (en het afnemen, analyseren en opslaan van lichaamsmateriaal ter voorkoming en opsporing van strafbare feiten in een dwingende maatschappelijke behoefte voorziet), maar betwijfeld kan worden of de opslag van onder andere vrijgesproken verdachten bijdraagt aan de strijd tegen misdaad.6 Van doorslaggevende betekenis om de handelswijze van een deel van het Verenigd Koninkrijk in strijd met artikel 8 EVRM te achten, was de volledig ongedifferentieerde bevoegdheid.7 Hierdoor heeft de staat de dwingende maatschappelijke behoefte en de individuele, private belangen niet fair tegen elkaar gewogen.8

Een voorbeeld van de beoordeling van de effectiviteit van de genomen maatregel om te voorzien in de dwingende maatschappelijke behoefte is de zaak Szuluk.9 In deze zaak betrof de klacht het openen en inzien van alle schriftelijke communicatie met een arts die aan de klager in een penitentiaire inrichting werd gestuurd. In het concrete geval vond de directeur van de gevangenis het openen van de correspondentie noodzakelijk om illegale boodschappen te onderscheppen. Om verschillende redenen werd dit ineffectief bevonden door het EHRM. Ten eerste was er geen enkele aanleiding om te verwachten dat de medische correspondentie zou worden misbruikt. De klager correspondeerde al langer met dezelfde arts en had deze vertrouwelijkheid (voor zover bekend) nooit misbruikt.10 Ten tweede wilde de klager maar met één arts vertrouwelijk communiceren, haar adres en kwalificaties waren eenvoudig te verifiëren en de arts stemde toe om alle enveloppen te merken als vertrouwelijk.

Wat betreft (neuro)geheugendetectie betekent dit dat moet worden beoordeeld of de afname van de GKT een effectieve methode is om strafbare feiten op te sporen en dat de argumenten om met deze methode een inbreuk te maken op het recht op respect voor privacy relevant en voldoende zijn. Zoals hierboven is beschreven, acht het EHRM het gebruik van moderne, technische, wetenschappelijke methoden in het straf(proces)recht van essentieel belang in de hedendaagse criminaliteitspolitiek. In hoofdstuk 3, voornamelijk in paragraaf 3, is de effectiviteit van de GKT uitgebreid beschreven. Geconcludeerd werd dat de GKT zeker niet feilloos is af te nemen maar wel een effectieve methode is. Grofweg tachtig procent van de schuldigen en vijfennegentig procent van de onschuldigen wordt correct herkend. In S. & Marper viel het Hof voornamelijk over de onbegrensde toepassingsmogelijkheden (bij alle delicten, bij alle leeftijden, geen verwijdering na vrijspraak, onbepaalde opslagtermijn). Bij beperkte toepassing van de GKT (bijvoorbeeld alleen bij levensdelicten en in geval van dringende noodzakelijkheid, wanneer andere, minder vergaande opsporingsmethoden geen uitkomst bieden12) lijkt de afname van (neuro)geheugendetectie te voorzien in een dwingende maatschappelijke behoefte om ernstige criminaliteit aan te pakken.