5.8 Conclusie

In dit hoofdstuk is onderzocht wat de optimale juridische (interne) organisatiestructuur is voor de samenwerking tussen beroepsbeoefenaren. Om tot een antwoord op deze vraag te komen, is aan de hand van de levensloop van het samenwerkingsverband een vergelijking gemaakt tussen de interne organisatiestructuren van de maatschap, BV, NV en coöperatie. Uitganspunt voor deze vergelijking vormde de rechtsvorm van de maatschap, omdat dit het samenwerkingsverband is dat traditioneel door beroepsbeoefenaren wordt gebruikt en de aanname daarmee is dat deze rechtsvorm, in elk geval oorspronkelijk, voldoet aan de behoeften van samenwerkende beroepsbeoefenaren.

De belangrijkste kenmerken van de inrichting van de samenwerking binnen de maatschap zijn:

Aan de hand van de beschrijving van de verschillende organisatiestructuren, is vervolgens een analyse gemaakt waarbij is gekeken in hoeverre de verschillende rechtsvormen beantwoorden aan de belangrijkste drijfveren die een rol spelen bij de keuze van een interne organisatiestructuur (in het algemeen). Deze drivers zijn: flexibiliteit, continuïteit en rechtszekerheid. Uit deze analyse komt naar voren dat het antwoord op de vraag welke rechtsvorm de optimale interne organisatiestructuur biedt voor samenwerking in het beroep, niet eenduidig is. Dit antwoord is namelijk afhankelijk van het feit aan welke de driver de meeste prioriteit wordt gegeven. Geen van de besproken en met elkaar vergeleken rechtsvormen voldoet (in basis) namelijk aan alle drie de drivers. Waar de maatschap flexibel is wat betreft karakter, aangaan, kapitaal en orgaan- en beheersstructuur, is zij minder aantrekkelijk op het gebied van continuïteit en rechtszekerheid. Voor de rechtspersonen geldt dit, kort gezegd, andersom.

Dit betekent dat er een keuze zal moeten worden gemaakt uit de drivers. Ofwel men kiest voor veel flexibiliteit (waarbij voldoende aanvullende afspraken moeten worden gemaakt om de continuïteit en rechtszekerheid (voor de vennoten) te waarborgen), ofwel men stelt continuïteit en rechtszekerheid voorop en tracht door middel van (aanvullende) regelingen in de statuten en een leden- of eventuele aandeelhoudersovereenkomst een hogere mate van flexibiliteit te verkrijgen.

Wanneer men flexibiliteit voorop stelt, heeft de maatschap, mijns inziens, (nog altijd) de meest aangewezen organisatiestructuur. Zij is vanwege haar karakter (als overeenkomst) flexibel gedurende haar gehele levensloop, kent een voor beroepsuitoefening geschikte, platte organisatiestructuur en de nadelen die de interne organisatiestructuur van deze rechtsvorm kent (bijvoorbeeld ten aanzien van de winst- en verliesregeling en de gevolgen van wisselingen in de vennoten), zijn voor een groot deel anders of aanvullend te regelen in de maatschapsovereenkomst. Bovendien past haar karakter als personenvennootschap het beste bij het doel van samenwerkende beroepsbeoefenaren die elkaar uitkiezen op basis van elkaars kwaliteiten en professionaliteit.

De coöperatie combineert, van alle in dit onderzoek besproken rechtspersonen, continuïteit en rechtszekerheid met de meeste flexibiliteit. Zij is flexibel ten aanzien van haar orgaan- en kapitaalstructuur en ook op het gebied van besluitvorming onderworpen aan weinig (dwingendrechtelijke) regels. Ook vanwege het feit dat er in zijn algemeenheid minder wettelijke bepalingen voor haar gelden (en daarmee meer ruimte bestaat voor eigen inbreng), onderscheidt zij zich van de kapitaalvennootschappen. Zo op het eerste gezicht lijkt het er op dat de coöperatie dé optimale interne structuur biedt voor de samenwerking tussen beroepsbeoefenaren (ze biedt immers rechtszekerheid, continuïteit en een met de maatschap vergelijkbare mate van flexibiliteit) en daarmee aantrekkelijker is dan de maatschap. Gezien het feit dat de interne organisatie van de coöperatie oorspronkelijk niet bedoeld is voor beroepsuitoefening waardoor het, in het kader van beroepsuitoefening, niet in alle gevallen even gemakkelijk zal zijn om vorm te geven aan de invulling van de dwingendrechtelijke wettelijke omschrijving van deze rechtsvorm, is dit naar mijn mening echter niet het geval.

Hoewel de BV sinds de invoering van de Wet Flex-BV aanzienlijk flexibeler is wat betreft haar inrichting, maken haar karakter (als kapitaalvennootschap) en met name de aanzienlijke hoeveelheid (dwingendrechtelijke) regels die voor haar gelden ten aanzien van bijvoorbeeld kapitaal, besluitvorming en orgaanstructuur, haar toch minder aantrekkelijk dan de coöperatie. De BV is, naar mijn mening, wel een goede ‘runner-up’ voor de coöperatie. De NV heeft vanwege de hoge mate van dwingendrechtelijke voorschriften, de minst optimale interne structuur in het kader van beroepsuitoefening.

Overigens kan een organisatiestructuur uiteraard ook gekozen worden vanwege één specifiek kenmerk ervan (waarbij de drivers dus in feite ondergeschikt zijn). Te denken valt aan beslotenheid (als er behoefte is aan privacy ten aanzien van de onderlinge afspraken), omwille van bekendheid of de uitstraling van de rechtsvorm.

Belangrijk is ten slotte nog dat in het kader van beroepsuitoefening, ongeacht de gekozen rechtsvorm, bij de inrichting van de juridische structuur van het samenwerkingsverband rekening dient te worden gehouden met eventuele beroepsregels.1