2.2.1 Inleiding

Beginselen hebben vanuit liberaal perspectief als doel beperkingen aan te brengen op overheidsmacht. De gedraging moet daarom worden gezien als een zelfstandig kernelement van ieder strafbare feit.1 Vandaar dat Buruma zo stellig kan schrijven: “Wat de wetgever ook verzint: zonder gedraging geen strafbaar feit.”2 Zelfs als de delictsomschrijving geen gedraging bevat, maar spreekt van het veroorzaken van een gevolg of het in het leven roepen van een bepaalde toestand, dan nog moet een gedraging kunnen worden aangewezen die dat gevolg of die toestand heeft veroorzaakt.3 De gedraging moet bovendien los worden gezien van de intenties van de dader en moet een zelfstandige toegevoegde waarde hebben.4 Het aanbrengen van een onderscheid tussen intenties en gedragingen is weliswaar kunstmatig, maar daarmee nog niet zinloos.5 Het zorgt ervoor dat de overheid niet overgaat tot wat wel Gesinnungsschnüffelei wordt genoemd: de overheid moet geen aanleiding hebben om de volledige belevingswereld van de verdachte uit te pluizen.6 Dat het strafrecht slechts naar één gedraging kijkt en niet naar iemands volledige karakter, hangt dan niet zozeer samen met de vergeldingstheorie, maar vooral met klassieke grondrechten.7 De privacy van de verdachte zou te zeer worden aangetast als diens volledige aard en levensloop onder de loep zou mogen (of zelfs moeten) worden genomen.8 In het verlengde daarvan dient de focus op de gedraging ook het gelijkheidsbeginsel, omdat deze een behandeling van de zaak zonder aanziens des persoons mogelijk maakt.9 Er wordt zo dus opzettelijk potentieel relevante informatie buiten beeld gelaten om het individu tegen de staat te beschermen.10

Het streven naar bescherming van het individu tegen de staat is ook de reden waarom gebreken aan de objectieve zijde van het delict vanuit liberaal oogpunt eigenlijk niet zouden mogen worden gecompenseerd door een ‘overschot’ aan de subjectieve zijde. Beide zijden moeten daarin aan hun eigen ondergrens voldoen; zij hebben immers elk een zelfstandige staatsmachtbeperkende functie.11 Het schuldbeginsel kan aansprakelijkheid voor gedragingen in de liberale visie strikt genomen enkel verder inperken, door erop te wijzen dat niet iedere gedraging de verdachte kan worden verweten.12 Omgekeerd stelt het daadstrafrechtbeginsel in sommige benaderingen zelfs eisen aan het bewijs van de subjectieve zijde van het delict: willen we het daadstrafrechtbeginsel – waarin de gedraging het kernelement van het strafbare feit vormt – serieus nemen, dan moet in deze visie de subjectieve zijde van het delict eigenlijk volgen uit de (aard van de) gedraging en moet deze niet op een andere wijze (bijvoorbeeld uit dagboekaantekeningen of bekennende verklaringen) kunnen worden afgeleid.13

Wil het daadstrafrechtbeginsel aan zijn staatsmachtbeperkende functie voldoen, dan moet het gedragingsbegrip een zekere inperkende werking hebben: niet alles kan een strafrechtelijk relevante gedraging zijn.14 Een alledaagse gedraging – bijvoorbeeld eten of ademhalen – gekoppeld aan een bepaalde criminele intentie kan vanuit liberaal oogpunt bijvoorbeeld niet volstaan: dan is de toegevoegde waarde van de gedraging materieel gezien nihil.15 Niet alleen moet ieder strafbaar feit daarom een gedraging bevatten, die gedraging moet ook redengevend zijn voor de strafbaarheid.16 De redenering dat bijvoorbeeld voorbereiding en samenspanning uiteindelijk (per definitie) altijd nog ‘een’ gedraging vereisen en reeds om die reden aan het daadstrafrechtbeginsel voldoen, kan daarom ook niet zonder meer worden gevolgd.17 De vraag waar het om gaat, is wat die gedraging precies inhoudt en of deze voldoet aan de eisen van het liberale gedragingsbegrip.